Ngày mai lại là ngày 19 tháng 5. Mỗi lần đến ngày này, tôi đều nhớ về sự kiện 519 năm 2021; cái cảm giác đó thật sự khắc sâu vào tận xương tủy. Là một “lão đòn bẩy” đã trải qua, tôi phải nói rằng, cú “thiên nga đen” ngày hôm đó dữ dội đến mức nào thì không cần nói thêm nữa. Có bao nhiêu người chỉ trong một đêm từ mộng giàu nhanh chóng lại trắng tay, hết vốn về không; cái cảm giác bị kéo lên rồi rơi xuống quá đột ngột đó, bây giờ nghĩ lại vẫn còn thấy như chưa nguôi. Nhưng nói thật thì hiện tại, thị trường bị Phố Wall khống chế quá chặt chẽ, chắc khó có thể lại thấy cảnh tượng như vậy nữa.

Hãy nhìn lại những chuyện đã xảy ra trong năm đó. Ngòi nổ của sự kiện 519 thật ra rất đơn giản: đó là việc Elon Musk đột nhiên đổi thái độ. Ông vốn là một người hâm mộ lớn trong giới crypto; đầu năm 2021, Tesla còn đầu tư 1.5 tỷ USD để mua Bitcoin, đồng thời tuyên bố chấp nhận thanh toán bằng Bitcoin, còn trên Twitter thì ông thúc đẩy các đồng coin nhỏ như Dogecoin, khiến cảm xúc thị trường được đẩy lên rực lửa. Kết quả là đến giữa tháng 5, ông quay đầu 180 độ, nói rằng Tesla sẽ ngừng chấp nhận thanh toán bằng Bitcoin; lý do là việc khai thác tốn quá nhiều điện, gây hại cho môi trường. Chỉ như vậy thôi đã giống như ném một quả bom vào thị trường: Bitcoin từ 57000 USD rơi thẳng xuống 46000 USD. Sau đó ông lại còn ám chỉ trên Twitter rằng có thể sẽ bán tháo Bitcoin, càng khiến mọi thứ tệ thêm.

Nhưng đằng sau sự kiện 519, thực ra không chỉ có những lời nói của Elon Musk. Cùng thời điểm đó, bên Trung Quốc cũng đang tăng cường quản lý; ngày 18 tháng 5, 3 hiệp hội lớn đã đồng loạt ra thông báo yêu cầu cấm giao dịch tiền ảo, còn Nội Mông cũng đang siết chặt việc đào coin. Chỉ cần những tín hiệu này xuất hiện, thị trường lập tức bắt đầu hoảng loạn. Cộng thêm trước đó, đợt bull run quả thật đã thổi phồng ra một “cái bong bóng” khổng lồ: Bitcoin từ đầu năm 30000 USD tăng lên 64000 USD vào tháng 4, gấp đôi. Các đồng coin nhỏ như Dogecoin, Shiba Inu còn tăng phi mã hơn nữa: từ vài xu lên vài đô la. Những đợt tăng như vậy căn bản không có hỗ trợ từ nền tảng cơ bản, mà chủ yếu là do mạng xã hội thổi phồng, kích sóng.

Đến ngày 19 tháng 5, tâm lý thị trường sụp đổ hoàn toàn. Bitcoin lao từ 43000 USD xuống 30000 USD, giảm 30%. Ethereum còn thảm hơn: từ 3300 USD xuống 1900 USD, giảm 42%. Các loại coin khác đều giảm trên 30%, có những đồng còn giảm hơn 50%. Ngày hôm đó các sàn giao dịch bị lag toàn diện, nhiều người căn bản không thể đóng lệnh (cắt vị thế), chỉ biết nhìn tài sản bị co lại từng chút một. Chỉ số sợ hãi vọt lên 0.8, chỉ số tham lam rơi xuống 10, thị trường hoàn toàn chìm trong hoảng loạn.

May là chuyện này chưa phải kết thúc câu chuyện. Đến chiều ngày 19 tháng 5, một số tổ chức và các “ông lớn” bắt đầu gom hàng; thị trường dần dần ổn định trở lại. Bitcoin quay về 40000 USD, Ethereum bật lên 2800 USD, rồi sau đó đi vào một giai đoạn điều chỉnh.

Bây giờ nhìn lại sự kiện 519, nó thực ra phản ánh một vấn đề cốt lõi của thị trường crypto: thị trường quá dễ bị dẫn dắt bởi cảm xúc. Lúc thị trường tăng thì ai cũng điên cuồng, lúc thị trường giảm thì ai cũng hoảng loạn. Chỉ một câu nói của Elon Musk cũng có thể kích hoạt biến động trị giá hàng nghìn tỷ USD về vốn hóa; điều đó tự nó đã cho thấy thị trường vẫn chưa đủ lý tính. So với hiện tại, sau khi Phố Wall đã bước vào, dù sự khống chế chặt chẽ hơn, nhưng thị trường thực sự đã ổn định hơn nhiều. Muốn lại thấy một “thiên nga đen” ở cấp độ như sự kiện 519, có lẽ phải chờ đến một rủi ro hệ thống thực sự khác trong tương lai.