Vừa mới trở về từ Abu Dhabi, tham dự Solana Breakpoint 2025, từ khóa để lại ấn tượng sâu sắc nhất là: trưởng thành.

Chuyến hội nghị lần này khiến tôi phải suy nghĩ lại về sự phát triển của ngành công nghiệp tiền mã hóa trong hơn mười năm qua. Trước đây, sự nhiệt huyết, kỳ vọng vào cuộc cách mạng, ước mơ thay đổi thế giới chỉ cần ngồi trong garage viết mã đã dần bị thay thế bằng những thứ thực tế hơn. Có người nói đó là thất vọng, còn tôi thì cho rằng đó là sự trưởng thành.

Cảm nhận rõ ràng nhất là không khí tại hội trường. Không còn sự nhiệt huyết sục sôi như những năm trước, lần này hội nghị tràn ngập cảm giác áp lực. Nhà đầu tư hiệu quả kém, quỹ đầu tư đối mặt với kỷ lục rút vốn, các nhà sáng lập dường như chỉ duy trì hoạt động theo phản xạ chứ không còn đam mê thực sự từ trong lòng. Nhưng điều này không phải là điều xấu, nó cho thấy ngành đang trải qua một quá trình sàng lọc — những người đến để làm giàu nhanh bắt đầu rút lui, chỉ còn lại những người thực sự có nhu cầu.

Điều thú vị nhất là những dự đoán từng bị xem là điên rồ trước đây đang trở thành hiện thực. Giao dịch token toàn cầu 24/7 trên các thị trường cổ phiếu, trái phiếu, quỹ đã hoạt động liên tục trên Solana. Thị trường trị giá hàng nghìn tỷ đô la không còn là mơ hồ nữa, mà đang diễn ra thật sự. Chúng ta cần dừng lại, để tiêu hóa bước nhảy vọt khổng lồ này.

Sự trưởng thành của ngành còn thể hiện qua sự thay đổi của các thành viên tham gia. Những nhà đầu tư từng theo đuổi các tài sản hiệu suất tốt nhất, các khái niệm hot, các cơ hội đầu tư nhanh chóng nhân đôi, đang bị thay thế bởi các nhà đầu tư lý trí mong đợi lợi nhuận hợp lý. Những kẻ ban đầu đến để tranh đoạt vàng đã bị thay thế bởi những nông dân đến khai hoang định cư. Nghe có vẻ hơi châm biếm, nhưng chính là dấu hiệu cho thấy thị trường đang từ giai đoạn phát triển hoang dã chuyển sang trưởng thành.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng những người sáng lập thực sự của giai đoạn đầu đang dần rút lui, nguồn nhân lực mới chưa kịp bổ sung. Các chủ đề chính hiện nay đã chiếm lĩnh sân khấu gồm RWA, stablecoin, thị trường dự đoán, các sản phẩm tổ chức hóa. Những người xem tiền mã hóa như nền tảng cho tài chính tiêu dùng và thị trường vốn cảm thấy hài lòng, còn những ai kỳ vọng tiền mã hóa sẽ lật đổ các quốc gia, trao quyền cho cá nhân thì có lẽ đều thất vọng.

Theo quan sát của tôi, tiền mã hóa đang dần chuyển mình thành Fintech 2.0. Làn sóng sản phẩm tiếp theo sẽ không đến từ các nhóm lập trình viên trong garage nữa, mà từ các doanh nghiệp lớn và các công ty tiền mã hóa có nguồn lực mạnh mẽ mở rộng quy mô. Quá trình token hóa thị trường cổ phiếu chắc chắn sẽ do các nhà chơi lớn, có ảnh hưởng dẫn dắt.

Cuối cùng, cơ hội sinh lời gấp 100 lần có thể chỉ còn trong các lĩnh vực như DePIN và DeSCI. Nhưng nhìn chung, tiền mã hóa đang chuyển từ câu chuyện làm giàu nhanh sang nâng cao hiệu quả một cách chậm rãi, thực chất hơn. Thị trường sẽ chứng kiến sự hợp nhất rộng rãi hơn, các nhà thắng cuộc sẽ chiếm lĩnh.

Đây chính là cái giá của sự trưởng thành. Chúng ta đã cởi bỏ áo sơ mi, thu gọn quần short. Đam mê giảm đi, nhưng sự chắc chắn lại nhiều hơn.