Chiến thắng trong thuế quan của Việt Nam: Làm thế nào để trở thành người chiến thắng lớn trong chuyển dịch ngành sản xuất toàn cầu

Việt Nam đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quá trình tái cơ cấu mô hình thương mại toàn cầu. Với việc điều chỉnh chính sách thuế quan của Mỹ, các doanh nghiệp toàn cầu đang tìm kiếm địa điểm sản xuất thay thế, Việt Nam nhờ vị trí chiến lược, các hiệp định thương mại hoàn chỉnh và chi phí sản xuất cạnh tranh đã trở thành người hưởng lợi lớn nhất. Theo phân tích của các tổ chức tài chính uy tín, lợi thế của Việt Nam trong các nước ASEAN đã từ tiềm năng chuyển thành thực tế, đang định hình bản đồ kinh tế châu Á – Thái Bình Dương trong tương lai.

Tái cơ cấu mô hình thương mại, tại sao ngành sản xuất của Việt Nam lại dẫn đầu

Chuỗi cung ứng toàn cầu đang trải qua một cuộc tái cơ cấu lịch sử. Căng thẳng thương mại Mỹ-Trung liên tục gia tăng, cộng thêm việc Mỹ áp thuế bổ sung đối với hàng nhập khẩu, buộc các doanh nghiệp đa quốc gia phải đánh giá lại chiến lược sản xuất. Trong đợt điều chỉnh này, Việt Nam nổi bật và trở thành người hưởng lợi lớn nhất.

Lợi thế của Việt Nam xuất phát từ nhiều yếu tố cạnh tranh. Trước hết, quốc gia này duy trì mức chi phí lao động cạnh tranh nhất trong ASEAN. Thứ hai, Việt Nam đã ký nhiều hiệp định thương mại tự do với các nền kinh tế lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận thị trường toàn cầu. Thứ ba, vị trí địa lý của Việt Nam giúp kết nối thị trường Trung Quốc và Mỹ. Cuối cùng, môi trường chính trị ổn định mang lại niềm tin dài hạn cho các nhà đầu tư.

Những yếu tố này cùng nhau thúc đẩy Việt Nam thu hút 36,6 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong năm 2024, tăng trưởng 15% mỗi năm. Đồng thời, tốc độ xuất khẩu của Việt Nam cũng vượt xa các quốc gia thành viên khác của ASEAN. Năm 2024, xuất khẩu của Việt Nam tăng 9,1%, dự kiến đến 2026 sẽ tăng tốc lên trên 10,3%, vượt xa Thái Lan, Malaysia và các trung tâm sản xuất truyền thống khác.

Điện tử, dệt may, linh kiện ô tô, Việt Nam xây dựng lợi thế đa ngành như thế nào

Thành công của ngành sản xuất Việt Nam không dựa vào một ngành duy nhất, mà dựa trên nhiều điểm đột phá. Sản xuất điện tử trở thành lĩnh vực dẫn đầu tuyệt đối, chiếm 42% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Samsung vận hành nhà máy điện thoại thông minh lớn nhất toàn cầu tại Việt Nam, chuỗi cung ứng của Apple cũng đang mở rộng nhanh chóng khắp cả nước, các doanh nghiệp lớn này đã thúc đẩy sự phát triển của toàn bộ hệ sinh thái ngành.

Ngành dệt may và sản xuất quần áo là lợi thế truyền thống của Việt Nam, chiếm 15% tỷ trọng xuất khẩu, đang nâng cấp lên các thương hiệu cao cấp và vải chức năng. Sản xuất nội thất cũng thể hiện đà tăng trưởng mạnh mẽ. Đặc biệt, lĩnh vực linh kiện ô tô đã có bước đột phá rõ rệt, cho thấy Việt Nam đang mở rộng lên các chuỗi giá trị cao hơn, không còn chỉ dựa vào ngành công nghiệp lao động giá rẻ.

Chiến lược đa dạng hóa này giúp tăng cường khả năng chống chịu rủi ro của nền kinh tế Việt Nam. Khi một ngành gặp biến động thị trường, các ngành khác có thể bổ sung lẫn nhau. Đồng thời, sự đa dạng hóa ngành nghề thu hút nhiều nhà đầu tư hơn, tạo ra vòng tuần hoàn tích cực.

Trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ-Trung, chính sách thuế của Việt Nam tạo ra cơ hội như thế nào

Chính sách Mỹ tăng thuế đối với Trung Quốc đã trở thành cơ hội cho Việt Nam. Khi các doanh nghiệp đối mặt với chi phí sản xuất tại Trung Quốc tăng cao và rủi ro về thuế quan, Việt Nam trở thành lựa chọn thay thế tối ưu. Là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Mỹ, khoảng 30% hàng xuất của Việt Nam hướng tới Mỹ, tỷ lệ này đảm bảo Việt Nam hưởng lợi trực tiếp từ các điều chỉnh chính sách thuế của Mỹ.

Song song đó, Việt Nam duy trì mối quan hệ thương mại chặt chẽ với Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực trung gian và nguyên liệu. Mô hình thương mại “bắc – nam cân bằng” này giúp Việt Nam vừa hưởng lợi từ việc chuyển dịch thuế quan sang Trung Quốc, vừa giữ vững sự liên kết trong chuỗi cung ứng với Trung Quốc. Việt Nam đang đóng vai trò là “điểm trung chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu”.

Chính sách hỗ trợ của chính phủ Việt Nam cũng đóng vai trò then chốt. Quốc gia này tích cực thúc đẩy đa dạng hóa ngành sản xuất, liên tục hoàn thiện môi trường quản lý đầu tư nước ngoài. Dự kiến đến năm 2030, Việt Nam sẽ đầu tư 120 tỷ USD vào hạ tầng, tạo nền tảng vững chắc cho sự mở rộng của ngành sản xuất. Những nỗ lực này giúp Việt Nam chuyển từ người hưởng lợi thụ động thành người chủ động tạo ra cơ hội.

ASEAN so sánh, tại sao Việt Nam lại dẫn đầu các quốc gia khác

Trong cùng khung ASEAN, vì sao Việt Nam lại vượt trội hơn các thành viên khác? Phân tích so sánh cho thấy lợi thế cấu trúc rõ ràng.

Thái Lan truyền thống dẫn đầu trong lĩnh vực sản xuất ô tô, nhưng lại tụt hậu trong cạnh tranh điện tử; Malaysia duy trì ưu thế trong sản xuất bán dẫn, nhưng tăng trưởng xuất khẩu hàng tiêu dùng chậm lại; Indonesia sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, nhưng năng lực cạnh tranh ngành sản xuất còn yếu; Philippines tiến bộ trong lĩnh vực gia công quy trình kinh doanh, nhưng tăng trưởng xuất khẩu thực thể hạn chế.

Ngược lại, Việt Nam đã đạt được sự dẫn đầu toàn diện thực sự. Quốc gia này không chỉ duy trì sức cạnh tranh trong các ngành truyền thống, mà còn thành công trong các ngành có giá trị gia tăng cao như điện tử, linh kiện ô tô. Với hơn 57 triệu lao động, kỹ năng ngày càng nâng cao, Việt Nam có đủ nguồn nhân lực để tiếp tục nâng cấp ngành công nghiệp.

Dữ liệu cho thấy, tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam năm 2024 (9,1%) vượt xa Thái Lan (6,2%) và Malaysia (6,5%), trong khi dòng vốn FDI cũng tăng nhanh và chất lượng nằm trong nhóm dẫn đầu ASEAN. Đây không chỉ là lợi thế ngắn hạn, mà dựa trên chiến lược toàn diện về ngành nghề, nguồn nhân lực và chính sách, tạo ra sức cạnh tranh bền vững.

Thách thức và cơ hội trong tương lai: Việt Nam làm thế nào để giữ vững vị thế dẫn đầu

Việt Nam hiện tại đang ở vị thế thuận lợi, nhưng con đường phía trước không dễ dàng. Quá trình công nghiệp hóa nhanh chóng đặt ra áp lực về hạ tầng, cần tiếp tục đầu tư nâng cấp các lĩnh vực như cảng biển, giao thông, điện lực. Khi dòng vốn nước ngoài đổ vào ngày càng nhiều, chi phí lao động cũng tăng, có thể làm giảm lợi thế trong ngành sản xuất giá rẻ.

Khả năng chịu đựng của môi trường cũng cần được chú ý. Phát triển công nghiệp quy mô lớn đi kèm với áp lực về môi trường, đòi hỏi cân đối giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Thêm vào đó, chính sách thương mại toàn cầu biến đổi nhanh chóng, các chính sách thuế mới hoặc thay đổi trong các hiệp định thương mại có thể làm thay đổi cục diện cạnh tranh.

Tuy nhiên, Việt Nam đang chủ động đối mặt với các thách thức này. Đầu tư liên tục vào hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng cao, ưu tiên các ngành công nghiệp công nghệ cao cho thấy Việt Nam không chỉ phản ứng thụ động, mà còn đang tích cực nâng cấp. Mục tiêu của Việt Nam là từ “người hưởng lợi chuyển dịch sản xuất toàn cầu” trở thành “trung tâm sản xuất tiên tiến của khu vực châu Á – Thái Bình Dương”.

Trong khuôn khổ ASEAN, sự trỗi dậy của Việt Nam đang thay đổi cục diện kinh tế khu vực. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện ASEAN sẽ càng thúc đẩy liên kết khu vực, nhưng trong quá trình này, Việt Nam đã nắm giữ vị trí thuận lợi nhất, trở thành động lực chính cho sự phát triển của ASEAN và châu Á – Thái Bình Dương trong tương lai.

Từ góc nhìn chính sách thuế của Mỹ, bản đồ sản xuất toàn cầu đang được vẽ lại, Việt Nam đã trở thành điểm sáng nhất trên bản đồ mới này. Sự chuyển đổi này sẽ tiếp tục sâu sắc trong những năm tới, định hình lại trật tự kinh tế toàn cầu.