Khủng hoảng vay sinh viên: Làm thế nào các sinh viên tốt nghiệp tại Vương quốc Anh đang bị đè nặng bởi nợ nần chồng chất

Hệ thống vay học phí của Anh đang rơi vào khủng hoảng. Những số liệu mới nhất vẽ nên một bức tranh ảm đạm: trong năm học 2024-25, lãi suất vay sinh viên đạt 15 tỷ bảng Anh trong khi số tiền thực sự trả nợ chỉ là 5 tỷ bảng. Khoảng cách 10 tỷ bảng này không biến mất mà được chuyển gánh nặng sang người nộp thuế. Đối với hàng triệu sinh viên tốt nghiệp, bao gồm cả các bác sĩ, giáo viên và kỹ sư tương lai, hệ thống bị hỏng này không chỉ là gánh nặng tài chính mà còn là mối đe dọa tồn tại đối với tham vọng của họ.

Câu chuyện của Tom phản ánh rõ ràng cuộc khủng hoảng. Sau một thập kỷ học y—bằng cử nhân khoa học, thạc sĩ rồi chương trình y khoa bốn năm—bây giờ anh mang nợ 112.000 bảng. Khi bắt đầu làm bác sĩ nội trú, anh sẽ trả khoảng 1.650 bảng mỗi năm. Riêng lãi suất đã cộng thêm 4.700 bảng vào số dư trong cùng năm đó. “Thật quá tải,” anh giải thích. “Lãi cứ tiếp tục cộng dồn, tôi không thấy cách nào để trả hết số nợ này.” Dù đam mê y học, thực tế tài chính khiến anh cảm thấy mất tinh thần.

Làm thế nào nợ sinh viên bùng nổ: Ngày quyết định năm 2012

Hoàn cảnh của Tom không phải là ngẫu nhiên. Đó là kết quả trực tiếp của các chính sách đột phá được thực hiện hơn một thập kỷ trước. Trong năm học 2011-12, tổng nợ sinh viên còn lại ở Anh là 40 tỷ bảng, trung bình mỗi sinh viên vay 16.500 bảng. Rồi đến năm 2012. Dưới chính phủ liên minh của David Cameron, học phí tăng gấp ba lần lên 9.000 bảng mỗi năm và toàn bộ mô hình tài trợ thay đổi. Các trường đại học sẽ được tài trợ qua các khoản vay sinh viên thay vì trợ cấp trực tiếp từ chính phủ. Chính phủ mô tả điều này như mở rộng tiếp cận—và số lượng nhập học đã tăng vọt, với tỷ lệ sinh viên từ các nhóm ít đại diện hơn tăng từ 14% năm 2012 lên 23% năm 2023.

Nhưng cái giá phải trả là thảm khốc. Nợ sinh viên còn lại tăng vọt 562%, đạt 267 tỷ bảng. Đến năm 2024, trung bình sinh viên tốt nghiệp nợ 53.000 bảng khi bắt đầu trả nợ—gấp hơn ba lần so với trước khi có cải cách. Hiện nay, chính phủ cho vay khoảng 21 tỷ bảng mỗi năm cho 1,5 triệu sinh viên.

Vấn đề ngưỡng vay: Tại sao các kế hoạch khác nhau tạo ra gánh nặng khác nhau

Đây là nơi hệ thống trở nên thực sự phức tạp. Các sinh viên tốt nghiệp phải đối mặt với nhiều cấu trúc vay khác nhau, mỗi loại có các ngưỡng và điều khoản riêng. Những người vay cũ theo “Kế hoạch 1” (trước 2012) được hưởng các điều khoản ưu đãi hơn: họ trả 9% thu nhập trên mức ngưỡng thu nhập, lãi suất tối đa bằng RPI hoặc lãi suất Ngân hàng cộng thêm một điểm phần trăm. Những người vay này có sự ổn định thực sự trong hợp đồng của họ.

Ngược lại, người vay theo “Kế hoạch 2” (từ 2012 đến 2022) phải trả 9% trên thu nhập vượt ngưỡng, nhưng lãi suất có thể tăng tới ba điểm phần trăm trên RPI. Khi lạm phát tăng cao sau đại dịch, các mức lãi suất này đã tăng lên đến 8% vào năm 2024 mặc dù có sự can thiệp của chính phủ. Quan trọng hơn, ngưỡng vay—hiện là 28.470 bảng—dự kiến sẽ giữ nguyên trong ba năm kể từ tháng 4 năm 2027, kéo thêm nhiều người có thu nhập trung bình vào hệ thống qua “kéo dài tài chính,” tạo ra thêm 400 triệu bảng mỗi năm.

Những người vay mới bắt đầu từ năm 2023 sẽ đối mặt với “Kế hoạch 5”: thời hạn trả nợ 40 năm, lãi suất thấp hơn, nhưng ngưỡng thu nhập giảm còn 25.000 bảng. Điều này có nghĩa là nhiều sinh viên tốt nghiệp cuối cùng sẽ trả hết toàn bộ nợ, chuyển gánh nặng sang việc trả hết thay vì xóa nợ.

Các phép tính toán học thật đáng buồn. Tom mong muốn trở thành chuyên gia tư vấn với mức lương trên 100.000 bảng. Tuy nhiên, tổng thuế suất cận biên—thuế thu nhập 40%, Bảo hiểm quốc gia 2%, và trả nợ sinh viên 9%—chiếm 51% thu nhập trên 125.000 bảng. Thêm vào đó, anh còn phải trả 6% cho khoản vay sau đại học trên 21.000 bảng, khiến tỷ lệ thuế suất cận biên thực tế của anh lên tới 77% cho thu nhập trên 100.000 bảng. Anh chỉ giữ lại 23 xu trong mỗi đồng thu nhập thêm. Không có gì ngạc nhiên khi anh và bạn đời đã bàn bạc về việc cố tình giới hạn thu nhập để tránh rơi vào bẫy này.

Ai thiệt thòi nhiều nhất: Sự rút cạn tham vọng và rào cản xã hội

Cấu trúc vay sinh viên không chỉ là gánh nặng cá nhân—nó còn định hình lại ai có thể theo đuổi giáo dục đại học và nghề nghiệp nào. Sinh viên thuộc tầng lớp lao động rõ ràng bị ngăn cản. Tỷ lệ nhập học của nhóm tuổi 18-20 từ các gia đình “cao cấp” hơn giảm từ 34% xuống còn 32% trong giai đoạn 2022-2024. Báo cáo của nữ bá tước Margaret Hodge kể lại rằng bà đã nói chuyện với các học sinh lớp sáu trong khu vực của bà, nơi mà nỗi sợ nợ nần là yếu tố quyết định chính trong quyết định vào đại học của họ. Đối với các gia đình không có của cải truyền đời, khoản nợ 50.000 bảng không chỉ là một con số—mà là một rào cản.

Những người có tham vọng cũng bị ngăn cản. Tại sao lại theo đuổi y học, kỹ thuật hoặc các nghề có giá trị cao nhưng đòi hỏi khắt khe nếu bạn sẽ phải đối mặt với mức thuế cận biên tàn khốc ở mức thu nhập cao hơn? Nghị sĩ đảng Lao động Luke Charters gọi các khoản vay sinh viên của Anh là một “scandal bán hàng sai” trong chiến dịch “Gorila” (Graduates Opposing Repayment Injustice and Loan Arrangements—Sinh viên tốt nghiệp phản đối bất công trong trả nợ và sắp xếp vay). Ông cho rằng hệ thống giống như “quái vật Frankenstein”—kìm kẹp cả một thế hệ trong khó khăn tài chính và đàn áp tham vọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Oliver Gardner từ Rethinking Repayment chỉ ra một thực tế tàn nhẫn khác: những người 17 tuổi ký hợp đồng vay không hiểu rõ cách các mức thuế cận biên tương tác với nghĩa vụ trả nợ, cũng như không nhận thức được lãi suất tăng theo thu nhập của họ. Nhiều người không nhận được hướng dẫn tài chính nào cả. Nợ còn làm giảm khả năng tiết kiệm mua nhà hoặc chuẩn bị cho nghỉ hưu—một số còn bỏ qua hưu trí tại nơi làm việc để trang trải chi phí trước mắt.

Quả bom nợ công

Khủng hoảng này vượt xa nỗi đau cá nhân. Người nộp thuế Anh đang gánh chịu chi phí khổng lồ. Trong giai đoạn 2022-23 đến 2024-25, giá trị các khoản vay bị xóa nợ tăng 415%, lên tới 304 triệu bảng mỗi năm. Con số này còn khiêm tốn ngày nay, nhưng chính phủ dự báo sẽ bùng nổ gần 30 tỷ bảng mỗi năm vào cuối thập kỷ 2040 khi thế hệ sinh viên có học phí cao đầu tiên đến hạn trả nợ. Một đợt tăng nữa dự kiến vào cuối thập kỷ 2060 khi các khoản vay theo “Kế hoạch 5” (với thời hạn 40 năm) đến tuổi xóa nợ.

Từ năm 2018, Văn phòng Thống kê Quốc gia Anh bắt buộc chính phủ phải ghi nhận phần không thu hồi được của các khoản vay sinh viên như chi tiêu của chính phủ thay vì tài sản. Thay đổi kế toán này đã tạo ra một khoảng trống 12 tỷ bảng trong tài chính công chỉ trong một đêm. Văn phòng Dự báo Ngân sách hiện dự báo các khoản vay sinh viên sẽ cộng thêm trung bình 10 tỷ bảng mỗi năm vào nợ công từ 2025-26 đến 2030-31.

Với nợ quốc gia của Vương quốc Anh đã tăng cao và khoản lãi suất hàng năm vượt quá 100 tỷ bảng, con đường này không bền vững. Bộ Giáo dục dự báo chi tiêu cho vay sinh viên hàng năm sẽ tăng 26% từ 2024-25 đến 2029-30, đạt 26 tỷ bảng. Các khoản vay còn lại dự kiến sẽ tăng từ 267 tỷ bảng hiện nay lên 500 tỷ bảng vào cuối thập kỷ 2040 (giá trị hiện tại).

Để bù đắp cho những khoản lỗ này, chính phủ đã cố ý giữ lãi suất cao, biết rằng phần lớn người vay sẽ không trả hết. Những ai trả đủ sẽ thực chất là người được trợ cấp, còn những khoản nợ bị xóa sẽ được tài trợ ngầm—một chuyển giao thuế suất cao sang ngân sách nhà nước theo hướng có lợi cho ngân sách hơn là người vay.

Tại sao các trường đại học cũng là nạn nhân

Khủng hoảng tài chính này còn ảnh hưởng đến các cơ sở giáo dục đại học. Các cải cách năm 2012 hứa hẹn các trường sẽ phát triển dựa trên mô hình thị trường. Thay vào đó, họ đang gặp khó khăn. Ngân sách theo giá trị thực trên mỗi sinh viên giảm 35% trong thập kỷ đến 2025-26. Năm ngoái, 40% các trường đại học hoạt động thâm hụt, buộc phải cắt giảm nhân sự và sáp nhập.

Các trường còn đối mặt với áp lực bổ sung: Chương trình lương hưu của Giáo viên yêu cầu các nhà tuyển dụng đóng góp 28,7% lương giảng viên—một trong những mức cao nhất cả nước. Một nửa các trường đại học ở Anh bắt buộc phải cung cấp chương trình này. Thêm vào đó là chi phí tuân thủ các quy định về phòng chống quấy rối, bảo vệ tự do ngôn luận và các quy định khác, khiến các tổ chức này rơi vào tình thế khó khăn không lối thoát.

Khi trợ cấp của chính phủ giảm sút, các trường đại học chuyển sang các khóa học rẻ hơn nhưng giá trị không rõ ràng và ngày càng dựa vào học phí quốc tế để bù đắp cho giáo dục trong nước. Báo cáo Augar năm 2019 đề xuất giảm trần học phí và tăng trợ cấp giảng dạy, nhưng chính phủ đã từ chối các đề xuất này. Thay vào đó, ngân sách mới cho phép tăng học phí theo lạm phát từ năm 2026 và áp dụng phí 925 bảng cho mỗi sinh viên quốc tế từ tháng 8 năm 2028—một bước đi mà các lãnh đạo đại học cảnh báo có thể tàn phá các tổ chức phụ thuộc vào nguồn thu từ quốc tế.

Các đề xuất cải cách—Và lý do tại sao chưa có

Nhiều chuyên gia đã đề xuất các giải pháp. Các nhà vận động Rethinking Repayment đề xuất giảm tỷ lệ trả nợ từ 9% xuống còn 5% và giới hạn lãi suất để tổng số tiền trả không vượt quá 1,2 lần khoản vay ban đầu. Charters đề xuất cho phép sinh viên tốt nghiệp chọn mức trả thấp hơn đổi lại thời gian vay dài hơn, giúp giảm áp lực chi phí sinh hoạt ngay lập tức mà không cần thêm chi tiêu của chính phủ.

Vivienne Stern, giám đốc điều hành của Universities UK, kêu gọi linh hoạt trong chế độ hưu trí và giảm quy định cho các trường đại học. Tuy nhiên, các cải cách lớn dường như chưa nằm trong tầm nhìn chính trị. “Hệ thống này thiếu dự tính khi được thiết kế,” Charters nhận xét. “Và bây giờ cũng thiếu dũng khí để sửa chữa nó.”

Câu hỏi khó chịu

Hệ thống vay sinh viên của Anh giờ đây là ngoại lệ toàn cầu. Theo OECD, sinh viên Anh tại các trường công lập phải trả học phí cao hơn bất kỳ quốc gia phát triển nào khác. Ngân sách chính phủ dành cho các trường đại học xếp hạng thấp nhất trong OECD. Những gì từng được mô tả là mở rộng tiếp cận giờ đây trở thành cơ chế chuyển giao chi phí giáo dục cho cá nhân trong khi các trường đại học gặp khó khăn và tài chính công ngày càng xấu đi.

Hệ thống này chưa bao giờ được thiết kế để bền vững. Khi các nhà hoạch định chính sách giới thiệu lãi suất cao và mở rộng quy mô vay, họ đã biết rằng phần lớn người vay sẽ không trả hết. “Họ biết từ đầu rằng phần lớn số tiền vay sẽ không bao giờ được hoàn trả,” nữ bá tước Wolf nhận xét. “Không phải là nguồn tài trợ công biến mất—nó đã bị ngụy trang dưới dạng các khoản vay sinh viên lớn.”

Đối với Tom và hàng triệu người như anh, khung vay sinh viên thể hiện một điều gì đó tối tăm hơn: một xã hội tuyên bố trân trọng giáo dục nhưng lại đẩy nó ra khỏi tầm với, rồi làm phức tạp thêm bằng lãi suất đảm bảo gánh nặng tài chính suốt đời. “Tôi muốn có một sự nghiệp mang lại ý nghĩa,” Tom nói. “Nhưng giới trẻ ngày nay phải tự hỏi—họ sẵn sàng trả bao nhiêu cho cơ hội đó?” Quá nhiều người, câu trả lời trung thực là: nhiều hơn khả năng họ có thể chi trả.