Quy luật cung cầu: Tại sao nhà đầu tư cần hiểu điều này

quy tắc cung cầu không chỉ là chuyện trong lớp học kinh tế học. Nó là công cụ mà ngân hàng đầu tư, nhà giao dịch và nhà đầu tư sử dụng hàng ngày để dự đoán hướng đi của giá cổ phiếu. Nếu bạn nắm bắt được quy tắc này, nghĩa là bạn đã hiểu được tâm lý của thị trường rồi.

Cung cầu mua bán luôn luôn cạnh tranh nhau. Khi bên nào thắng, thì bên đó quyết định hướng đi của giá. Trong phần này, chúng ta sẽ khám phá xem quy tắc cung cầu là gì, nó ảnh hưởng đến việc định giá như thế nào, và đối với nhà đầu tư, làm thế nào để tận dụng nó có lợi nhất.

Cung cầu mua bán - Ban đầu hãy làm rõ

Để hiểu quy tắc cung cầu, ta cần bắt đầu từ nền tảng cơ bản, đó là hiểu rõ cung (Demand) và cầu (Supply) thực sự là gì.

Những gì người mua muốn: Cầu (Demand)

Cầu là lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người tiêu dùng muốn mua ở các mức giá khác nhau. Khi đưa dữ liệu này lên đồ thị, ta sẽ có đường cầu (Demand Curve), thể hiện:

• Ở mức giá này, người mua muốn có bao nhiêu hàng hóa
• Mức giá cao nhất mà người mua sẵn sàng trả để có được lượng hàng mong muốn

Tại sao cầu lại thay đổi theo giá?

Điều này xuất phát từ “hiệu ứng thu nhập” và “hiệu ứng thay thế”.

Hiệu ứng thu nhập: Khi giá giảm, số tiền trong túi bạn còn lại nhiều hơn, bạn có thể mua nhiều hơn với cùng số tiền đó.

Hiệu ứng thay thế: Khi hàng hóa này rẻ hơn, nó trở nên hấp dẫn hơn so với các hàng hóa tương tự khác, khiến bạn muốn mua cái này hơn.

Các yếu tố khác thúc đẩy tiêu dùng gồm:

• Thu nhập của người mua
• Giá của các hàng cạnh tranh hoặc hàng bổ sung
• Sở thích và nhu cầu của người mua
• Số lượng người tiêu dùng trên thị trường
• Dự đoán về giá trong tương lai
• Mùa vụ, tiến bộ công nghệ, chính sách nhà nước và niềm tin vào nền kinh tế

Những gì người bán cung cấp: Cung (Supply)

Cung là lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà nhà sản xuất sẵn sàng cung cấp ở các mức giá khác nhau. Đồ thị của nó gọi là “đường cung” (Supply Curve), thể hiện:

• Ở mức giá này, người bán sẵn sàng cung cấp bao nhiêu hàng hóa
• Mức giá thấp nhất mà người bán sẵn sàng bán để đạt được lượng hàng nhất định

Chú ý: Khi giá tăng, nhà bán muốn bán nhiều hơn vì lợi nhuận cao hơn. Ngược lại, khi giá giảm, họ sẽ giảm lượng cung ra.

Các yếu tố làm thay đổi lượng cung gồm:

• Chi phí sản xuất
• Giá của các hàng thay thế hoặc hàng bổ sung
• Số lượng nhà cung cấp trên thị trường
• Công nghệ và hiệu quả sản xuất
• Dự đoán về giá trong tương lai
• Điều kiện thời tiết, thiên tai, chính sách thuế, tỷ giá, và khả năng tiếp cận vốn

Điểm cân bằng: Khi cung và cầu gặp nhau

Chỉ biết người mua muốn mua và người bán muốn bán là chưa đủ. Giá thực tế trên thị trường xuất phát từ điểm giao nhau của đường cung và cầu, gọi là “điểm cân bằng” (Equilibrium).

Tại điểm này, giá và lượng thường khá ổn định. Tại sao lại như vậy?

• Nếu giá cao hơn điểm cân bằng: Người bán sẵn sàng cung cấp nhiều hơn, còn người mua thì e dè, dẫn đến tồn kho dư thừa, đẩy giá trở lại mức cân bằng.
• Nếu giá thấp hơn điểm cân bằng: Người mua muốn mua nhiều hơn, còn người bán thì e ngại, dẫn đến thiếu hàng, đẩy giá lên trở lại.

Các yếu tố làm biến động giá trong thị trường tài chính - Phải biết nếu muốn giao dịch thành công

Bây giờ, mọi thứ phức tạp hơn vì trong thị trường tài chính (cổ phiếu, tiền tệ, hàng hóa), cung cầu không đơn giản như mua bán đồ ăn. Có nhiều yếu tố tác động đẩy cả hai phía.

Phía cầu: Điều gì khiến người mua bỏ tiền ra

Yếu tố vĩ mô: Khi kinh tế tăng trưởng tốt, lãi suất thấp hoặc lạm phát nhỏ, nhà đầu tư tự tin đổ tiền vào tài sản rủi ro. Khi lãi suất tăng, họ rút ra nhanh chóng.

Thanh khoản (Liquidity): Thị trường có nhiều tiền chảy vào, nhà đầu tư có nhiều vốn để chơi. Khi thanh khoản giảm, họ rút ra.

Niềm tin: Tin tốt về kinh tế, lợi nhuận công ty cao, chính trị ổn định khiến người ta muốn vào thị trường. Tin xấu thì ngược lại.

Phía cung: Điều gì khiến nhà bán rời bỏ hàng hóa

Chính sách công ty: Công ty phát hành cổ phiếu mới (IPO) hoặc mua lại cổ phiếu, làm thay đổi lượng cổ phiếu trên thị trường. Thêm cổ phiếu mới làm tăng cung, mua lại cổ phiếu làm giảm cung.

Tính chất thị trường: Các công ty mới ra đời (IPO) làm tăng lượng chứng khoán, có thể đẩy giá xuống ngắn hạn.

Quy định và luật lệ: Chính sách của sở giao dịch hoặc cơ quan quản lý như “Thời kỳ im lặng” (Silent Period) hạn chế cổ đông lớn bán ra trong giai đoạn đầu, ảnh hưởng đến luồng cổ phiếu.

Để cổ phiếu nói lên tất cả - Cách đọc cung cầu sâu hơn

Cổ phiếu là hàng hóa, giá cổ phiếu bị chi phối bởi cung cầu. Nhưng khác với hàng hóa thông thường, “hàng hóa” ở đây chính là giá trị tương lai của công ty, chứ không chỉ là giá cổ phiếu đơn thuần.

Nhà phân tích cơ bản (Fundamental Analyst) thường nghĩ rằng:

• Khi dự đoán công ty sẽ tăng trưởng, bên mua sẽ đẩy giá lên.
• Khi dự đoán công ty gặp khó khăn, bên bán sẽ đẩy giá xuống.

Tuy nhiên, các nhà phân tích kỹ thuật và nhà giao dịch (Technical Analyst & Trader) còn dùng cung cầu qua các công cụ khác nhau:

Công cụ 1: Đọc từ nến (Candlestick) và hành động giá (Price Action)

Nến xanh (Close cao hơn Open) cho thấy trong khoảng thời gian đó, bên mua chiếm ưu thế. Nến đỏ (Close thấp hơn Open) cho thấy bên bán chiếm ưu thế.

Doji = giá mở và đóng gần như bằng nhau, phản ánh sự cân bằng giữa hai phe, không rõ xu hướng tiếp theo.

Công cụ 2: Theo xu hướng (Market Trend)

Nếu giá tạo đỉnh mới liên tục, nghĩa là bên mua vẫn mạnh, giá vẫn tăng. Nếu giá tạo đáy mới liên tục, bên bán vẫn chiếm ưu thế, giá giảm.

Khi giá đi ngang trong phạm vi, chưa rõ ai thắng, cần chờ tín hiệu rõ hơn.

Công cụ 3: Hỗ trợ và kháng cự (Support & Resistance)

Hỗ trợ (Support): mức giá mà người mua sẵn sàng mua vào nhiều nhất.

Kháng cự (Resistance): mức giá mà người bán sẵn sàng bán ra nhiều nhất.

Khi giá chạm hỗ trợ rồi bật lên, cho thấy bên mua chiếm ưu thế. Khi giá chạm kháng cự rồi giảm xuống, cho thấy bên bán chiếm ưu thế.

Chiến lược vùng cung cầu - Khi nào mua, khi nào bán

Phương pháp nhiều trader yêu thích là “Vùng cung cầu” (Demand & Supply Zone), thể hiện điểm mất cân bằng cung cầu.

Trường hợp 1: Giảm mạnh rồi tạo đáy (Rally) rồi đi ngang (Base) = DBR

Xảy ra sao?
Bên bán mạnh đẩy giá xuống, sau đó giá thấp, bên mua thấy cơ hội, hai phe chưa rõ ai thắng, giá dao động trong vùng đó.

Khi nào rõ ràng?
Khi có tin tốt hoặc yếu tố mới, bên mua trở lại mạnh mẽ, giá vượt vùng trên và tăng, trader có thể mua khi giá phá vùng đó.

Trường hợp 2: Tăng rồi đi ngang rồi giảm (Drop) = RBD

Xảy ra sao?
Bên mua mạnh đẩy giá lên, rồi giá cao, bên bán thấy đã đủ, bắt đầu bán ra, hai phe đấu nhau trong vùng đó.

Khi nào rõ ràng?
Khi có tin xấu hoặc yếu tố tiêu cực, bên bán mạnh trở lại, giá phá vùng dưới và giảm, trader có thể bán khi giá phá vùng đó.

Trường hợp 3: Giá liên tục tăng (RBR) = Xu hướng tăng kéo dài

Xảy ra sao?
Bên mua vẫn mạnh, giá đi lên, khi có tin tốt, đà tăng tiếp tục, không ai dừng lại.

Trường hợp 4: Giá liên tục giảm (DBD) = Xu hướng giảm kéo dài

Xảy ra sao?
Bên bán vẫn mạnh, giá đi xuống, khi có tin xấu, đà giảm tiếp tục, không ai dừng lại.

Phải hiểu rõ cung cầu

Quy tắc cung cầu chính là cơ chế vận hành giá, dù là thị trường hàng hóa, chứng khoán hay tiền tệ.

Nếu nhà đầu tư dự đoán chính xác cung cầu, họ sẽ dự đoán tốt quy luật giá của thị trường.

Tuy nhiên, như đã học, việc học chỉ giúp hiểu lý thuyết, để thành thạo cần thực hành nhiều với giá thực tế, quan sát thường xuyên để hình dung rõ hơn và đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn.