PE là - công cụ quan trọng dành cho nhà đầu tư trong việc đánh giá giá cổ phiếu

Khi thị trường chứng khoán biến động và nhà đầu tư tìm kiếm cơ hội mua cổ phiếu với giá hợp lý, câu hỏi đầu tiên họ nên tự hỏi là “Giá hiện tại có thực sự rẻ không?” Và câu trả lời thường được tìm thấy qua công cụ gọi là PE Ratio, một chỉ số giúp nhà đầu tư hiểu mối quan hệ giữa giá trả và lợi nhuận mà cổ phiếu mang lại.

Ý nghĩa thực sự của PE Ratio và tại sao nhà đầu tư cần hiểu rõ

Nếu nói về cách đo lường mức độ đắt hay rẻ của cổ phiếu dựa trên cơ sở khoa học, nhà đầu tư theo phong cách Value Investor sẽ tập trung vào giá trị của tài sản hơn, và điều họ thường nhắc đến nhất là PE hoặc PE Ratio, tên đầy đủ là Price per Earning ratio.

PE là tỷ số cho biết nhà đầu tư sẽ phải chờ bao lâu để thu hồi vốn đầu tư ban đầu dựa trên lợi nhuận hiện tại của công ty, giả định lợi nhuận không đổi và duy trì đều đặn mỗi năm. Nói cách khác, đó là “thời gian hoàn vốn”.

Công cụ này rất hữu ích vì giúp nhà đầu tư so sánh nhiều cổ phiếu theo cùng một tiêu chuẩn, và xác định được cổ phiếu nào cho lợi nhuận nhanh hơn.

Công thức tính PE và các thành phần chính

Việc tính PE không phức tạp, chỉ cần một công thức duy nhất: PE = Giá cổ phiếu / Lợi nhuận ròng trên mỗi cổ phiếu (EPS)

Để dễ hiểu hơn, hãy phân tích từng thành phần:

Thành phần đầu tiên: Giá cổ phiếu (Price)

Là giá mà nhà đầu tư phải trả để sở hữu một cổ phiếu. Mua ở giá thấp sẽ giúp PE thấp hơn (giả sử EPS không đổi), từ đó rút ngắn thời gian hoàn vốn.

Thành phần thứ hai: Lợi nhuận ròng trên mỗi cổ phiếu (Earnings Per Share - EPS)

EPS được tính bằng lợi nhuận ròng của công ty trong một năm chia cho tổng số cổ phiếu đang lưu hành. Kết quả là lợi nhuận mà mỗi cổ phiếu mang lại hàng năm. Nếu chọn cổ phiếu có EPS cao, điều đó cho thấy công ty có khả năng sinh lợi tốt. Trong trường hợp này, dù mua ở giá cao, PE vẫn có thể thấp vì EPS lớn.

Ví dụ tính toán đơn giản dễ hiểu:

Giả sử mua cổ phiếu giá 5 đồng và EPS trong năm đó là 0.5 đồng, thì PE = 5 ÷ 0.5 = 10. Điều này có nghĩa là:

• Mỗi năm nhà đầu tư sẽ thu về 0.5 đồng lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu
• Trong 10 năm, sẽ thu hồi đủ vốn (5 đồng)
• Từ năm thứ 11 trở đi, lợi nhuận là lợi nhuận thuần của nhà đầu tư, không còn phải trừ chi phí nữa

PE thấp đồng nghĩa với cổ phiếu có giá hợp lý và thời gian hoàn vốn ngắn hơn. Ngược lại, PE cao cho thấy nhà đầu tư phải chờ đợi lâu hơn, trừ khi có sự thay đổi tích cực trong công ty.

Forward P/E và Trailing P/E - khác nhau như thế nào trong thực tế

Trong thị trường thực, nhà đầu tư và nhà phân tích thường dùng hai loại PE, khác nhau về cách tính và hiệu quả:

Forward P/E (PE dự phóng)

Tính dựa trên giá hiện tại chia cho lợi nhuận dự kiến trong tương lai, thường là lợi nhuận của năm tới do các nhà phân tích hoặc công ty ước lượng.

Ưu điểm là giúp hình dung tổng thể về triển vọng sắp tới, phù hợp với nhà đầu tư hướng về tương lai.

Tuy nhiên, nhược điểm là các ước lượng có thể thấp hoặc cao hơn thực tế, gây ra sự không chính xác. Các công ty có thể cố tình ước tính lợi nhuận thấp để làm PE thấp hơn, hoặc các nhà phân tích có thể có dự báo khác nhau, gây ra sự nhầm lẫn.

Trailing P/E (PE quá khứ)

Là loại phổ biến nhất, tính dựa trên giá hiện tại chia cho lợi nhuận của 12 tháng gần nhất. Ưu điểm là dựa trên dữ liệu thực tế đã xảy ra, không cần ước lượng.

Nhiều nhà đầu tư thích Trailing P/E vì nó phản ánh chính xác kết quả đã có, ít bị ảnh hưởng bởi dự đoán.

Tuy nhiên, hạn chế là lợi nhuận quá khứ không nhất thiết phản ánh chính xác tình hình tương lai, đặc biệt khi có biến động lớn hoặc thay đổi trong công ty.

Những hạn chế của PE mà nhà đầu tư cần lưu ý

Nhiều người chỉ dựa vào PE để quyết định đầu tư, điều này là sai lầm vì EPS không cố định, nó thay đổi theo tình hình của công ty và thị trường.

Ví dụ rõ ràng:

Giả sử mua cổ phiếu giá 5 đồng, EPS là 0.5 đồng, PE = 10. Nhà đầu tư kỳ vọng 10 năm sẽ hoàn vốn. Nhưng nếu sau đó công ty mở rộng, tăng trưởng lợi nhuận, EPS tăng lên 1 đồng, thì PE giảm còn 5. Điều này có nghĩa là:

• Thời gian hoàn vốn giảm còn 5 năm
• Khả năng sinh lợi tốt hơn
• Nhà đầu tư hưởng lợi từ sự phát triển của công ty

Ngược lại, nếu có các yếu tố tiêu cực như tranh chấp thương mại, phạt lớn, mất khách hàng, làm EPS giảm xuống còn 0.25 đồng, PE sẽ tăng lên 20. Điều này đồng nghĩa:

• Thời gian hoàn vốn kéo dài đến 20 năm
• Rủi ro tăng cao
• Nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ hơn

Vì vậy, PE chỉ là một chỉ số phản ánh tình hình hiện tại, không phải là thước đo chính xác giá trị thực của cổ phiếu, và tình hình có thể thay đổi bất cứ lúc nào.

Cách sử dụng PE một cách thông minh để quyết định đầu tư tốt hơn

PE có ích nhưng cũng có hạn chế, do đó, nhà đầu tư cần sử dụng một cách khôn ngoan:

1. Dùng PE để sơ bộ lựa chọn cổ phiếu
Không dựa hoàn toàn vào PE để ra quyết định. Nên so sánh PE của nhiều cổ phiếu cùng ngành, chọn những cổ phiếu có PE thấp hơn trung bình ngành.

2. Tìm hiểu lý do đằng sau PE
Nếu PE cao, hỏi tại sao EPS thấp? Công ty có kế hoạch phát triển hay chưa? Nếu PE thấp, đó có thể là cơ hội hoặc cảnh báo về vấn đề tiềm ẩn.

3. Kết hợp PE với các công cụ phân tích khác
Dùng PE cùng với tỷ suất lợi tức cổ tức (Dividend Yield), P/B, tốc độ tăng trưởng doanh thu, chất lượng báo cáo tài chính, tiềm năng phát triển của công ty để có cái nhìn toàn diện hơn.

4. Theo dõi EPS của công ty
Sau khi mua cổ phiếu, không quên theo dõi lợi nhuận EPS để biết nó tăng hay giảm, vì điều này ảnh hưởng đến PE và sức khỏe của doanh nghiệp.

Tóm lại: PE là bước khởi đầu của phân tích, không phải là điểm kết thúc

Nhà đầu tư không cần phải dùng một công cụ duy nhất cho mọi tình huống. PE là một trong những chỉ số hữu ích để đánh giá mức độ hợp lý của giá cổ phiếu, nhưng cần sử dụng cẩn thận.

Trong thị trường biến động, nhà đầu tư nên kết hợp các công cụ kỹ thuật để xác định thời điểm phù hợp, và PE sẽ giúp xác định cổ phiếu nào đáng để giữ trong danh mục.

Từ bài viết này, nhà đầu tư đã hiểu rõ PE là gì, công thức tính, các loại khác nhau và những hạn chế cần lưu ý. PE trở thành công cụ quan trọng giúp nhà đầu tư nắm bắt thời điểm và ra quyết định chính xác hơn, từ đó có thể giữ những cổ phiếu tốt với mức giá hợp lý để vào danh mục đầu tư một cách tự tin.