p/e là chìa khóa quan trọng để đánh giá cổ phiếu một cách thông minh

Trong giai đoạn thị trường điều chỉnh, nhiều nhà đầu tư cảm thấy khó chịu vì không biết giá cổ phiếu hiện tại có hợp lý hay không. Họ muốn biết nên tích lũy cổ phiếu lúc này hay chưa, và quan trọng nhất là khi nào sẽ hoàn vốn và bắt đầu sinh lợi nhuận. Việc trả lời những câu hỏi này không phức tạp như bạn nghĩ, vì có một công cụ đo giá trị cổ phiếu mà ít nhà đầu tư biết đến, tên là p/e. Đây là chỉ số cho biết liệu cổ phiếu này có hợp lý về giá hay không, và mất bao lâu để hoàn vốn đầu tư.

Tại sao p/e là công cụ mà nhà đầu tư cần biết

Khi bạn quyết định mua cổ phiếu, câu hỏi đầu tiên là “Giá này có đắt hay rẻ?” Thông thường, câu trả lời phụ thuộc vào quan điểm cá nhân. Nhưng trong giới đầu tư có một phương pháp chuẩn để đo lường, gọi là p/e. Đây là tỷ số thể hiện mối quan hệ giữa giá cổ phiếu và lợi nhuận của công ty. Nói đơn giản, nếu bạn mua cổ phiếu ở giá hiện tại, bạn cần tích lũy lợi nhuận của công ty trong bao nhiêu năm để hòa vốn.

Đây là lý do tại sao các nhà đầu tư giá trị cao thường chú trọng vào p/e. Tuy nhiên, nhiều người hiểu lầm rằng nó phức tạp, thực ra lại đơn giản hơn nhiều.

Công thức p/e trong tính toán dễ hơn bạn nghĩ

Chỉ số p/e đơn giản đến mức gây ngạc nhiên là P/E = Giá cổ phiếu ÷ EPS

Chúng ta chỉ cần hai biến số:

Biến số đầu tiên: Giá cổ phiếu hiện tại (Price)
Là số tiền bạn trả để mua cổ phiếu. Mua ở giá thấp thì p/e sẽ thấp, và bạn sẽ sớm hòa vốn hơn.

Biến số thứ hai: Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS - Earnings Per Share)
Là lợi nhuận ròng của công ty trong một năm, chia theo số cổ phiếu đang lưu hành. Nói cách khác, là “lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu trong năm”.

Có một mẹo quan trọng: Nếu bạn chọn cổ phiếu có EPS cao (tức là công ty có khả năng sinh lợi cao), dù giá cổ phiếu có cao, p/e vẫn có thể thấp vì EPS cao làm giảm tỷ số. Điều này giúp bạn nhanh chóng hòa vốn hơn.

Chỉ số p/e thấp nghĩa là cổ phiếu rẻ, và bạn có thể hoàn vốn trong thời gian ngắn

Ví dụ thực tế: Giả sử bạn mua cổ phiếu giá 5 đồng, công ty có EPS là 0.5 đồng, p/e sẽ là 10 lần (5 ÷ 0.5). Điều này có nghĩa là mỗi năm công ty trả lợi nhuận 0.5 đồng, sau 10 năm bạn sẽ lấy lại đúng số tiền đầu tư ban đầu. Sau 10 năm, mọi lợi nhuận đều là của bạn.

Forward P/E và Trailing P/E - Nên chọn loại nào phù hợp

Trong thực tế thị trường, có hai loại p/e mà nhà đầu tư cần biết:

Forward P/E hay còn gọi là dự phóng

Forward P/E lấy giá cổ phiếu hiện tại chia cho lợi nhuận dự kiến trong tương lai. Phương pháp này giúp hình dung xem “nếu công ty hoạt động theo kế hoạch, lợi nhuận sẽ ra sao”.

Ưu điểm là giúp dự đoán tăng trưởng của công ty. Nhược điểm là dựa vào ước lượng của người khác, có thể thấp hơn thực tế để làm cho p/e cao hơn khi công bố kết quả, gây ra sự khác biệt giữa các dự báo.

Trailing P/E hay còn gọi là quá khứ

Trailing P/E dựa trên dữ liệu quá khứ, lấy giá cổ phiếu hiện tại chia cho lợi nhuận 12 tháng gần nhất. Phương pháp này phổ biến nhất vì đáng tin cậy hơn, dựa trên dữ liệu thực tế đã xảy ra, và tính toán đơn giản.

Tuy nhiên, hạn chế là “quá khứ không phải là tương lai”. Nếu công ty có thay đổi lớn gần đây, trailing P/E có thể không phản ánh đúng tình hình hiện tại.

Những hạn chế của p/e mà nhà đầu tư cần nhận thức

Dù p/e là công cụ hữu ích, nhưng không phải là thần thánh của đầu tư. p/e có thể thay đổi liên tục vì EPS không cố định.

Ví dụ rõ ràng: Bạn mua cổ phiếu giá 5 đồng, EPS là 0.5 đồng, p/e là 10. Giả sử công ty mở rộng thị trường, EPS tăng lên 1 đồng, p/e giảm còn 5. Điều này có nghĩa là bạn có thể hòa vốn trong 5 năm thay vì 10 năm.

Ngược lại, nếu công ty gặp khó khăn, EPS giảm còn 0.25 đồng, p/e tăng lên 20, nghĩa là bạn phải chờ 20 năm để hòa vốn. Vì vậy, p/e cần được sử dụng cùng các công cụ khác, chứ không nên dựa hoàn toàn vào nó.

Cách sử dụng p/e trong quyết định đầu tư thực tế

Dù có hạn chế, p/e vẫn là công cụ so sánh các cổ phiếu theo chuẩn chung, giúp bạn có “tiêu chuẩn chung” cho toàn thị trường.

Sau khi chọn cổ phiếu có p/e thấp, bạn cần xem xét lý do tại sao EPS của công ty cao hay thấp, khả năng tăng trưởng, các yếu tố rủi ro khác. Điều này giúp tránh mua phải cổ phiếu rẻ nhưng có vấn đề nội tại.

Sử dụng p/e như một bộ lọc, nhưng phải hiểu rõ về công ty và ngành nghề, không nên đầu tư mù quáng chỉ vì p/e thấp.

Tóm lại: p/e là công cụ cần biết, nhưng phải dùng thông minh

Đối với nhà đầu tư muốn thành công, việc hiểu rõ p/e là gì và cách dùng nó là nền tảng quan trọng. Nếu kết hợp công cụ này với các phân tích khác như PBV, ROE, hay phân tích lợi nhuận, bạn sẽ tự tin hơn trong việc chọn cổ phiếu tốt.

Cuối cùng, p/e không phải là câu trả lời cuối cùng, mà là điểm khởi đầu tốt để đưa ra quyết định đầu tư phù hợp và sinh lợi lâu dài.