Các yếu tố xác định cung cầu: động lực chính của thị trường tài chính

Khi theo dõi biến động giá cổ phiếu hàng ngày, nhà đầu tư thường đặt câu hỏi tại sao giá lại tăng vọt hôm nay và giảm mạnh ngày mai. Câu trả lời sâu sắc nhất không chỉ đến từ tin tức, blockchain hay các yếu tố cơ bản đơn thuần, mà xuất phát từ sự mất cân bằng giữa hai lực lượng khổng lồ là yếu tố xác định cung cầu — động lực thúc đẩy mọi biến động giá trên thị trường. Hai yếu tố này không chỉ là thuật ngữ kinh tế học trong sách vở, mà còn là cơ chế quý giá mà nhà đầu tư có thể áp dụng để hiểu rõ hơn về chuyển động của thị trường và ra quyết định đầu tư hiệu quả hơn

Yếu tố xác định cung cầu ảnh hưởng như thế nào đến thị trường

Trong thế giới tài chính, giá tài sản không chỉ do giá trị nội tại (Intrinsic Value) quyết định, mà còn do lượng tiền có sẵn trong thị trường (Money Supply) và sự dịch chuyển của dòng tiền đó theo thời gian. Yếu tố xác định cung cầu đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định giá sẽ tăng hay giảm, vì vấn đề cốt lõi là mọi người muốn mua gì và có bao nhiêu hàng để mua. Khi hai yếu tố này không cân bằng, giá sẽ điều chỉnh. Những yếu tố này có thể xuất phát từ chính sách tiền tệ, chính sách công cộng, thanh khoản hệ thống, niềm tin của nhà đầu tư, hoặc thậm chí từ quyết định của các công ty và dự báo về tương lai của mọi người.

Yếu tố cầu (Demand Factors) là gì

Các yếu tố vĩ mô

Ảnh hưởng đến nhu cầu mua của nhà đầu tư rất đa dạng, từ tăng trưởng kinh tế, khi nền kinh tế thịnh vượng, các công ty có lợi nhuận cao hơn, nhà đầu tư háo hức tìm kiếm lợi nhuận và sẵn sàng trả giá cao để sở hữu cổ phiếu. Trong bối cảnh kinh tế trì trệ, nhu cầu mua sẽ giảm xuống. Lạm phát cũng ảnh hưởng nội tại, khi giá hàng hóa chung tăng, giá trị tiền của bạn giảm, buộc nhà đầu tư phải tìm kiếm lợi nhuận cao hơn. Đặc biệt, lãi suất là yếu tố then chốt: khi lãi suất cao, nhà đầu tư sẽ gửi tiền vào ngân hàng thay vì đầu tư vào cổ phiếu, làm giảm cầu trên thị trường chứng khoán.

Thanh khoản và niềm tin hệ thống

Những yếu tố này thường không thể hiện rõ qua con số, nhưng thể hiện qua dòng chảy tiền tệ. Khi thị trường có đủ thanh khoản, nhà đầu tư có nhiều tiền hơn để đầu tư, nhu cầu mua tăng lên. Niềm tin của nhà đầu tư phụ thuộc vào dự đoán về tương lai của thị trường: nếu họ tin rằng kinh tế sẽ tốt lên, nhu cầu mua cổ phiếu sẽ tăng; ngược lại, khi lo ngại, nhà đầu tư sẽ tìm kiếm sự an toàn và giảm mua.

Yếu tố cung (Supply Factors) xuất phát từ đâu

Chính sách của các công ty niêm yết

Khi công ty quyết định tự mua lại cổ phiếu (Share Buyback), yếu tố cung sẽ thay đổi rõ rệt, vì lượng cổ phiếu lưu hành giảm xuống, làm giảm cung trên thị trường. Thường thì giảm cung sẽ đẩy giá lên. Ngược lại, khi công ty phát hành thêm cổ phiếu mới (tăng vốn), lượng cổ phiếu tăng, cung mở rộng, gây áp lực giảm giá.

Tham gia thị trường của các công ty mới qua IPO

IPO (Initial Public Offering) là sự kiện làm thay đổi đột ngột yếu tố cung, khi một công ty mới lần đầu phát hành cổ phiếu ra công chúng. Lượng cổ phiếu mới sẽ làm tăng cung, có thể thu hút sự chú ý của nhà đầu tư, làm thay đổi cầu cũ. Tuy nhiên, IPO cũng có thể là tín hiệu tích cực về niềm tin thị trường, nên tác động sẽ phụ thuộc vào bối cảnh cụ thể.

Các quy định và rào cản

Các quy định của cơ quan quản lý như Thời kỳ im lặng (Silent Period) (thời gian cấm phát ngôn sau IPO) hoặc các hạn chế khác cũng ảnh hưởng đến lượng cổ phiếu thực sự có thể giao dịch, từ đó làm giảm cung hiệu quả.

Mối quan hệ giữa cung cầu và cân bằng thị trường

Vai trò của cung cầu rõ nét nhất khi nhìn vào cân bằng (Equilibrium) của thị trường, là điểm nơi cung và cầu gặp nhau.

Khi giá cổ phiếu thấp hơn mức cân bằng, nhiều nhà đầu tư muốn mua, dòng tiền đổ vào làm giá tăng. Ngược lại, khi giá cao hơn mức cân bằng, nhiều nhà đầu tư muốn bán, lượng cổ phiếu bán ra vượt cầu, đẩy giá xuống. Yếu tố cung cầu chính là động lực đưa giá hướng tới mức cân bằng mới liên tục.

Cung cầu theo từng chu kỳ thị trường

Giai đoạn thị trường phục hồi

Yếu tố cầu mạnh mẽ, niềm tin tăng, thanh khoản dồi dào, các công ty giảm phát hành mới (cung giảm), giá cổ phiếu có xu hướng tăng.

Giai đoạn thị trường sôi động

Nhiều công ty phát hành thêm cổ phiếu để huy động vốn, cung tăng, trong khi cầu vẫn còn mạnh, khiến giá bắt đầu chững lại hoặc tăng chậm.

Giai đoạn thị trường suy thoái

Yếu tố cầu yếu đi (niềm tin giảm, thanh khoản giảm), cung vẫn còn hoặc tăng, giá cổ phiếu giảm.

Nhà đầu tư dùng yếu tố cung cầu để ra quyết định như thế nào

Phương pháp 1: Quan sát hành động mua bán (Price Action)

Nến xanh thể hiện lực mua thắng (cầu mạnh), nến đỏ thể hiện lực bán thắng (cung mạnh). Nhà đầu tư dùng để theo dõi biến động của cung cầu theo từng giây.

Phương pháp 2: Phân tích mức hỗ trợ và kháng cự

Mức hỗ trợ là điểm giá mà nhà mua sẵn sàng vào mua (cầu mạnh), mức kháng cự là điểm giá mà nhà bán sẵn sàng bán ra (cung mạnh). Đọc đúng các mức này giúp dự đoán xu hướng cung cầu.

Phương pháp 3: Sử dụng kỹ thuật Demand Supply Zone

Tìm các điểm giá từng mất cân bằng mạnh (cầu hoặc cung vượt trội), chờ giá quay lại vùng đó, nơi sẽ có khả năng thay đổi cung cầu và giá sẽ bật theo xu hướng mới.

Ví dụ áp dụng: Drop-Base-Rally (DBR)

Khi giá giảm mạnh (cung mạnh), đến vùng cầu (Demand Zone), giá dừng lại, tích lũy (Base), rồi bật tăng mạnh (Rally). Nhà đầu tư dùng điểm này để vào lệnh mua.

Các yếu tố khác ảnh hưởng đến cung cầu

Ngoài các yếu tố chính, còn có:

• Chính sách chính trị: Quyết định của chính phủ, tin tức, ảnh hưởng đến niềm tin, thay đổi cầu.
• Thời tiết và thiên tai: Ảnh hưởng đến sản xuất, cung hàng hóa.
• Công nghệ mới: Tạo ra nhu cầu mới hoặc thay thế cũ.
• Thị hiếu người tiêu dùng: Thay đổi theo thời gian, ảnh hưởng kết quả hoạt động của doanh nghiệp.

Tóm lại

Yếu tố xác định cung cầu là lực lượng thực sự kiểm soát giá tài sản trên thị trường tài chính, không chỉ là lý thuyết kinh tế xa vời, mà còn là công cụ để nhà đầu tư và trader áp dụng trong phân tích cơ bản qua báo cáo tài chính, và phân tích kỹ thuật qua biểu đồ giá.

Hiểu rõ các yếu tố này giúp nhà đầu tư nhìn thấy chuyển động của thị trường theo thời gian thực, và khi bạn biết điều gì đang thúc đẩy giá, quyết định đầu tư của bạn sẽ rõ ràng và hiệu quả hơn. Nếu mới bắt đầu, hãy thử quan sát biểu đồ giá và áp dụng nguyên tắc này vào các tài sản thực tế. Thực hành sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn.