Bạch kim hay Vàng 2026: Tại sao kim loại quý bị lãng quên lại dẫn đầu cuộc đua trở lại

Thị trường kim loại quý hiện đang trải qua một đợt tăng trưởng chưa từng có. Vào cuối tháng 1 năm 2026, vàng đạt mức cao kỷ lục mới trên 5.500 USD mỗi ounce tinh khiết, trong khi bạch kim trong cùng kỳ tăng hơn 200% và chiếm spotlight. Tuy nhiên, trong khi vàng đã liên tục tỏa sáng suốt nhiều năm, bạch kim thường bị đặt trong bóng tối — điều này rõ ràng qua các biến động gần đây của thị trường. Câu hỏi ngày càng trở nên cấp thiết đối với nhà đầu tư: Liệu bạch kim có phải là lựa chọn tốt hơn hay vàng vẫn là khoản đầu tư an toàn?

Cuộc đua bất ngờ: Bạch kim bắt kịp vàng

Gần một thế kỷ, bạch kim từng là kim loại quý của giới thượng lưu. Năm 1924, giá bạch kim gấp sáu lần giá vàng. Thứ tự này tồn tại lâu dài, cho đến khi các điều kiện thay đổi đột ngột. Trong thập kỷ qua, câu chuyện về sự phân kỳ rõ rệt: vàng liên tục lập đỉnh mới và tăng 331% từ 2016 đến 2026, còn bạch kim thì đi ngang.

Điểm ngoặt đến vào giữa 2025. Bạch kim vượt qua vùng giao dịch dài hạn khoảng 1.000 USD — một ngưỡng đã dường như cố định từ 2015. Đà tăng giá bùng nổ: Từ dưới 900 USD đầu năm 2025, giá bạch kim đã vọt lên gần 2.925 USD vào tháng 1 năm 2026, tăng hơn 200% chỉ trong chưa đầy tám tháng.

Tuy nhiên, đợt tăng này cũng phơi bày điểm yếu của thị trường: tính biến động cực đoan. Một đợt giảm mạnh sau đỉnh cao khiến bạch kim giảm 35% — điều hiếm thấy đối với vàng. Nguyên nhân nằm ở cấu trúc thị trường: Với chỉ khoảng 73.500 hợp đồng mở trên NYMEX (tương đương khoảng 8,3 tỷ USD), thị trường bạch kim rất nhỏ bé so với vàng với hơn 200 tỷ USD khối lượng giao dịch. Thanh khoản thấp này làm tăng gấp nhiều lần các biến động giá.

Tại sao bạch kim lâu nay lại mất giá

Câu trả lời nằm trong ngành công nghiệp. Trong khi vàng chủ yếu là tài sản đầu cơ và phòng chống lạm phát, bạch kim sống dựa vào thực tế kinh tế. Yếu tố thúc đẩy nhu cầu lớn nhất trong nhiều thập kỷ qua là ngành công nghiệp ô tô — chính xác hơn là động cơ diesel. Với cuộc khủng hoảng diesel toàn cầu (vụ bê bối khí thải 2015 và các quy định sau đó), nhu cầu về xúc tác diesel, trong đó bạch kim là thành phần chính, sụt giảm mạnh.

Điều này kéo dài đến giữa 2025, nhưng chính thời điểm này lại đánh dấu sự chuyển biến căn bản. Các lý do đa dạng:

Chấn động nguồn cung từ Nam Phi: Mỏ ở Nam Phi sản xuất khoảng 70-80% lượng bạch kim toàn cầu. Các vấn đề về điện, thiếu đầu tư và thời gian ngừng hoạt động kỹ thuật đã khiến sản lượng giảm 5% trong năm 2025 — mức thấp nhất trong 5 năm.

Thiếu hụt cấu trúc: Năm 2025 là năm thứ ba liên tiếp thiếu hụt nguồn cung. Theo World Platinum Investment Council (WPIC), thiếu khoảng 692.000 ounce — thực sự là khan hiếm vật chất.

Yếu tố bất ngờ từ hydrogen: Pin nhiên liệu và electrolysis hydrogen xanh không còn là khoa học viễn tưởng. WPIC dự đoán nhu cầu bạch kim sẽ tăng thêm 875.000 đến 900.000 ounce đến năm 2030 nhờ các công nghệ này. Vốn đầu tư đổ vào lĩnh vực này rất lớn, kỳ vọng cao.

Thị trường địa chính trị: Xung đột thuế quan Mỹ, căng thẳng thương mại và khủng hoảng Iran khiến nhà đầu tư tìm đến các nơi trú ẩn an toàn. Bạch kim, dù thanh khoản thấp, cũng hưởng lợi từ xu hướng này.

Bạch kim hay vàng: Các yếu tố cơ bản đều rõ ràng

Điều kỳ lạ là: Bạch kim hiếm hơn vàng. Nhưng đến năm 2026, bạch kim vẫn giao dịch thấp hơn vàng hơn 2.700 USD mỗi ounce — chênh lệch lớn nhất trong lịch sử thị trường. Giá vàng cao gấp khoảng 2,4 lần so với bạch kim, mặc dù bạch kim phổ biến hơn.

Nhiều nhà phân tích cho rằng, bạch kim đang bị định giá thấp về cấu trúc. Bank of America Securities dự báo năm 2026, giá bạch kim sẽ đạt 2.450 USD, cho thấy còn nhiều dư địa tăng giá. Heraeus Precious Metals cảnh báo có thể sẽ điều chỉnh về mức 1.300-1.800 USD. Ngân hàng Commerzbank dự đoán khoảng 1.800 USD.

Khoảng cách này thể hiện rõ sự không chắc chắn. WPIC dự báo năm 2026, thị trường sẽ cân bằng gần như hoàn toàn, chỉ thặng dư khoảng 20.000 ounce — giảm mạnh so với thiếu hụt 692.000 ounce năm 2025. Sự trở lại này có thể hạn chế các rủi ro tăng giá, hoặc tạo nền tảng cho đáy giá.

Các yếu tố thị trường nhà đầu tư cần chú ý

Vai trò của Cục Dự trữ Liên bang (Fed): Các tín hiệu từ bà Chủ tịch Lisa Cook và việc đề cử Kevin Warsh làm Chủ tịch Fed tiếp theo cho thấy khả năng giảm lãi suất sẽ chậm lại. Môi trường lãi suất cao thường gây bất lợi cho các loại hàng hóa.

Yếu tố đồng USD: Đồng USD yếu đã góp phần lớn vào đà tăng của bạch kim. Khi đồng dollar mạnh lên, bạch kim trở nên đắt hơn đối với người mua nước ngoài — tạo áp lực giảm giá.

Nguy cơ thay thế: Khi giá vượt quá 2.000 USD/ounce, các nhà sản xuất xúc tác ô tô có thể chuyển sang palladium nhiều hơn. Điều này sẽ làm giảm nhu cầu công nghiệp.

Lãi suất cho thuê (lease rate): Các lãi suất vay mua bạch kim vật lý vẫn ở mức cao lịch sử — báo hiệu sự khan hiếm, nhưng cũng là chi phí tài chính tăng cao.

Các kịch bản đầu tư: Lựa chọn phù hợp?

Dành cho nhà giao dịch ngắn hạn: Bạch kim có tính biến động cao, mang lại các điểm vào hấp dẫn. Chiến lược theo xu hướng đơn giản dùng trung bình động (10 và 30 kỳ) có thể sinh lợi nếu quản lý rủi ro chặt chẽ. Giới hạn rủi ro tối đa 1-2% tổng vốn mỗi lệnh, dừng lỗ 2% dưới giá vào lệnh — giúp giảm thiểu tổn thất trong thị trường biến động mạnh.

Dành cho nhà đầu tư dài hạn: Đầu tư 5-10% vào bạch kim trong danh mục có thể giúp đa dạng hóa. Nhu cầu cung cầu của bạch kim phần nào trái chiều với cổ phiếu, giúp phòng ngừa rủi ro. Các sản phẩm ETF bạch kim, tiền xu vật lý hoặc cổ phiếu các công ty khai thác phù hợp.

Dành cho nhà đầu tư bảo thủ: Vàng vẫn là lựa chọn an toàn hơn. Thanh khoản cao hơn, nhu cầu từ các tổ chức lớn mạnh và lịch sử tích trữ giá trị lâu dài khiến vàng ít rủi ro hơn. Biến động của bạch kim là yếu tố không phải ai cũng muốn chấp nhận.

Triển vọng dài hạn: Sau 2026

WPIC dự báo sau năm 2026, thị trường sẽ trở lại trạng thái thiếu hụt kéo dài đến ít nhất 2029. Điều này có thể đẩy giá bạch kim lên cao hơn nhiều trong dài hạn, đặc biệt khi ngành công nghiệp hydrogen phát triển mạnh mẽ. Trong kịch bản này, bạch kim có thể vượt qua vàng về giá trị trung hạn.

Tuy nhiên, vẫn còn một rủi ro lớn: cấu trúc thị trường. Thanh khoản thấp khiến bạch kim dễ bị thao túng và rủi ro gap giá. Các dòng vốn rút khỏi ETF bạch kim hoặc các cú sốc kinh tế bất ngờ có thể gây ra các điều chỉnh nhanh.

Kết luận: Bạch kim hay vàng — phù hợp với kiểu nhà đầu tư nào?

Chặng đường phục hồi ấn tượng của bạch kim so với vàng không phản ánh sự vượt trội về mặt cơ bản, mà chủ yếu là do định giá quá thấp kéo dài. Sự chênh lệch lớn này sẽ dần được điều chỉnh. Lựa chọn giữa bạch kim và vàng phụ thuộc vào khẩu vị rủi ro của từng người. Nếu bạn tránh biến động và ưu tiên sự ổn định, vàng là lựa chọn phù hợp. Nếu bạn chấp nhận rủi ro cao hơn và tin vào nhu cầu dài hạn của ngành công nghiệp, bạch kim là một lựa chọn hấp dẫn. Đối với nhiều nhà đầu tư, sự kết hợp cân đối cả hai kim loại quý này sẽ là giải pháp tối ưu — một danh mục đa dạng, kết hợp sức mạnh của cả bạch kim và vàng.