Cầu và cung là nền tảng để kiếm lợi nhuận trên thị trường chứng khoán

Cầu và cung là trung tâm của mọi biến động giá trên thị trường tài chính, bất kể là cổ phiếu, tiền tệ hay tài sản nào. Nếu bạn hiểu rõ nguyên lý của lực mua và lực bán này, bạn sẽ dự đoán và bắt đúng nhịp trong việc mua bán.

Hiểu cầu và cung là hiểu về biến động giá

Trước khi nói về ứng dụng, hãy định nghĩa rõ hai khái niệm này: Cầu là lượng hàng hóa mà người mua muốn mua ở các mức giá khác nhau, trong khi Cung là lượng hàng hóa mà người bán muốn bán ở các mức giá khác nhau. Khi vẽ đồ thị thể hiện mối quan hệ giữa giá và lượng, ta sẽ có đường cầu dốc xuống (giá cao = nhu cầu thấp) và đường cung dốc lên (giá cao = cung nhiều).

Điểm giao nhau của hai đường này gọi là Cân bằng (Equilibrium) - đây là mức giá mà thị trường chấp nhận, và xu hướng sẽ duy trì cho đến khi có yếu tố mới tác động.

Hai lực đối đầu trong thị trường: Nhu cầu mua và nhu cầu bán

Quy luật cầu nói rằng khi giá giảm, người tiêu dùng sẽ muốn mua nhiều hơn. Ngược lại, nếu giá tăng, nhu cầu mua sẽ giảm đi. Có hai lý do:

1. Hiệu ứng thu nhập - Khi giá giảm, số tiền bạn có “hiệu quả hơn” để mua cùng một mặt hàng, giúp bạn mua được nhiều hơn.
2. Hiệu ứng thay thế - Giá thấp hơn có thể khiến bạn chuyển sang dùng mặt hàng này thay thế các mặt hàng khác.

Về quy luật cung, nói rằng người bán sẵn lòng cung nhiều hơn khi giá cao, và sẽ cung ít hơn khi giá thấp, vì họ cân nhắc chi phí và lợi nhuận. Giá cao hơn đồng nghĩa lợi nhuận tốt hơn.

Các yếu tố thúc đẩy cầu trong thực tế thị trường

• Mức thu nhập của người mua
• Niềm tin và kỳ vọng về tương lai kinh tế
• Giá của các mặt hàng liên quan
• Mùa vụ và sở thích tiêu dùng
• Chính sách của chính phủ (kích thích hoặc làm chậm tiêu dùng)
• Sự tự tin của nhà đầu tư trong tình hình chính trị

Các yếu tố thúc đẩy cung trong thực tế thị trường

• Chi phí sản xuất và nguyên vật liệu
• Năng lực và số lượng nhà sản xuất
• Công nghệ và đổi mới (có thể tăng hoặc giảm năng lực sản xuất)
• Chính sách thuế và kiểm soát giá
• Điều kiện khí hậu và thiên tai
• Tỷ giá hối đoái đối với hàng nhập khẩu

Thị trường tài chính: khi lý thuyết gặp thực tế

Trong thị trường cổ phiếu và tài sản tài chính, nguyên lý này vẫn áp dụng, nhưng có đặc điểm riêng biệt:

Phân tích cơ bản (Fundamental Analysis):

Khi giá cổ phiếu giảm, thường cho thấy “cung” hoặc lực bán quá nhiều, thường xuất phát từ lo ngại về kết quả kinh doanh, tăng trưởng kinh tế hoặc dự báo lợi nhuận giảm trong tương lai. Ngược lại, khi giá cổ phiếu tăng, thể hiện “cầu” hoặc lực mua được thúc đẩy bởi tin tốt, hướng dẫn của công ty hoặc kỳ vọng tăng trưởng.

Phân tích kỹ thuật (Technical Analysis):

Nhà phân tích kỹ thuật tìm kiếm xác nhận của lực mua và lực bán qua biến động giá và khối lượng giao dịch. Các công cụ như biểu đồ nến, đường xu hướng, hỗ trợ & kháng cự đều nhằm bắt hình ảnh của hai lực này.

Các cách dùng cầu cung để phân tích cổ phiếu

1. Đọc biểu đồ nến (Candlestick)

Nến xanh (Close > Open) = giá đóng cửa cao hơn mở cửa, thể hiện lực mua thắng trong khoảng thời gian đó, xu hướng giá có thể tiếp tục tăng.

Nến đỏ (Close < Open) = giá đóng cửa thấp hơn mở cửa, thể hiện lực bán thắng, xu hướng giá có thể tiếp tục giảm.

Nến Doji (Close ≈ Open) = mở và đóng gần như nhau, thể hiện lực mua và lực bán cân bằng, có thể gây nhầm lẫn về xu hướng cho đến khi có yếu tố mới.

2. Nhìn vào xu hướng (Trend Analysis)

• Xu hướng tăng (Uptrend) = giá tạo đỉnh mới liên tục, cho thấy cầu vẫn mạnh
• Xu hướng giảm (Downtrend) = giá tạo đáy mới liên tục, cho thấy cung vẫn lớn
• Đi ngang / Hội tụ (Sideways/Consolidation) = giá dao động trong phạm vi hẹp, thể hiện hai lực vẫn đang đấu tranh

3. Tìm hỗ trợ và kháng cự

• Hỗ trợ (Support) = mức giá có lực mua chờ đợi, ngăn cản giá giảm sâu hơn
• Kháng cự (Resistance) = mức giá có lực bán chờ đợi, ngăn cản giá tăng cao hơn

Khi giá “phá vỡ” hỗ trợ hoặc kháng cự, thể hiện sự thay đổi cân bằng và giá sẽ di chuyển mạnh theo hướng đó cho đến khi tìm được cân bằng mới.

Kỹ thuật Zone cầu cung và cơ hội lợi nhuận

Nhiều nhà giao dịch sử dụng “Zone cầu cung” để bắt đúng nhịp, dựa trên các điểm giá từng có xu hướng tăng hoặc giảm mạnh (cho thấy cầu hoặc cung rõ ràng), rồi tạm dừng để chờ đợi.

Việc dùng Zone cầu cung có 2 dạng:

Phản ứng đảo chiều (Reversal) - khi cân bằng thay đổi

Mẫu DBR = Rơi → Nền → Tăng

• Giá giảm mạnh (cung vượt)
• Tạm dừng (hai bên đấu tranh)
• Tăng trở lại (cầu thắng)
• Vào lệnh: điểm phá vỡ vùng trên cùng với Stop Loss dưới đáy nền

Mẫu RBD = Tăng → Nền → Rơi

• Giá tăng mạnh (cầu vượt)
• Tạm dừng
• Rơi xuống (cung thắng)
• Vào lệnh: điểm phá vỡ vùng dưới cùng với Stop Loss trên đỉnh nền

Tiếp diễn (Continuation) - xu hướng tiếp tục

Mẫu RBR = Tăng → Nền → Tăng tiếp

• Giá tăng (cầu vượt)
• Tạm dừng
• Tăng tiếp
• Vào lệnh: phá vùng trên của vùng tạm dừng

Mẫu DBD = Rơi → Nền → Rơi tiếp

• Giá giảm (cung vượt)
• Tạm dừng
• Rơi tiếp
• Vào lệnh: phá vùng dưới của vùng tạm dừng

Những điều mọi nhà đầu tư cần biết về cầu cung

Cầu và cung là công cụ phân tích có thể áp dụng rộng rãi mà không cần đầu tư tiền. Bạn có thể thấy rõ lực mua và lực bán qua biến động giá, khối lượng và các vùng hỗ trợ/kháng cự.

Tuy nhiên, để áp dụng hiệu quả:

1. Quan sát liên tục - theo dõi giá thực tế trên thị trường, không chỉ dựa vào lý thuyết.
2. Ghi chép lịch sử giao dịch - ghi nhớ nguyên tắc của bạn và học hỏi từ kết quả.
3. Quản lý rủi ro - luôn đặt Stop Loss. Cầu cung chỉ là công cụ hỗ trợ, không phải công thức chính xác.

Hãy nhớ rằng thị trường có nhiều thành phần tham gia, lực mua và lực bán không chỉ do một lý do duy nhất. Thường là sự pha trộn của tin tức, niềm tin, lo lắng và quyết định của nhiều nhà đầu tư cùng lúc. Vì vậy, khi bạn hiểu rằng cầu và cung là hai lực lượng trong thị trường, bạn chỉ có trong tay công cụ đầu tiên để đọc tâm lý thị trường. Con đường để ra quyết định giao dịch tốt vẫn cần trải nghiệm và luyện tập không ngừng.