Cầu là cơ chế chính thúc đẩy giá cả trên thị trường

Trong học môn kinh tế học, chúng ta nhận thấy cầu là một trong những khái niệm cơ bản quan trọng nhất vì nó là nền tảng của việc xác định giá cả. Nhiều nhà đầu tư thường bỏ qua tầm quan trọng của việc hiểu rõ cầu là gì thực sự và nó liên quan như thế nào đến sự biến động của giá cổ phiếu. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về cơ chế này.

Ý nghĩa thực của cầu, cung và tầm quan trọng đối với việc xác định giá

Thực ra cầu là nhu cầu mua hàng hóa, còn cung là nhu cầu bán hàng hóa. Hai hiện tượng này tưởng chừng đơn giản nhưng lại có mối liên hệ sâu sắc trong việc xác định giá. Khi đi sâu phân tích, ta thấy rằng những hiện tượng này không chỉ là những con số trần trụi mà còn có sự ảnh hưởng của tâm lý và quyết định của người mua và người bán đằng sau.

Hiểu rõ hành vi của cầu và cung là chìa khóa để tạo ra sự cân bằng về giá, tức là con số khiến giá trên thị trường chứng khoán liên tục biến động.

Cầu là gì: Nhu cầu mua và hành vi của người tiêu dùng

Cầu là nhu cầu mua hàng hóa hoặc dịch vụ ở các mức giá khác nhau. Nhà đầu tư có thể nghĩ rằng điều này chỉ liên quan đến số lượng nến xanh trên biểu đồ, nhưng thực tế còn phức tạp hơn nhiều.

Khi vẽ cầu trên đồ thị, trục hoành thể hiện lượng hàng và trục tung thể hiện giá cả, ta sẽ có đường cầu (Demand Curve) cho thấy mối quan hệ nghịch biến: càng giá cao, số người muốn mua càng giảm; ngược lại, khi giá thấp, số người muốn mua càng nhiều.

Quy luật cầu: Mối quan hệ nghịch biến quyết định giá

Quy luật cầu nói rằng nhu cầu mua hàng có mối quan hệ nghịch biến với giá cả. Tại sao lại như vậy? Có hai lý do chính:

Hiệu ứng thu nhập (Income Effect) - Khi giá giảm, người có ngân sách như cũ có thể mua nhiều hơn, do đó khả năng chi tiêu của họ tăng lên.

Hiệu ứng thay thế (Substitution Effect) - Khi giá của mặt hàng này giảm, nó trở thành lựa chọn hấp dẫn hơn so với các mặt hàng tương tự khác, khiến người tiêu dùng chuyển sang mua mặt hàng này nhiều hơn.

Trong thị trường chứng khoán, điều này có nghĩa là khi giá cổ phiếu giảm, nhà đầu tư xem đó là cơ hội và lượng lệnh mua sẽ tăng lên.

Các yếu tố ảnh hưởng đến cầu của nhà đầu tư

Ngoài giá cả, còn có các yếu tố khác ảnh hưởng đến quyết định mua của nhà đầu tư:

Yếu tố kinh tế vĩ mô - Lãi suất, tăng trưởng kinh tế, lạm phát đều ảnh hưởng đến số tiền nhà đầu tư sẵn sàng bỏ ra để mua cổ phiếu.

Tình hình thanh khoản trong hệ thống tài chính - Số tiền lưu thông trên thị trường nhiều hay ít ảnh hưởng trực tiếp đến số lượng người mua cổ phiếu.

Niềm tin của nhà đầu tư - Tâm lý nhóm, khi mọi người tin rằng kinh tế sẽ tốt lên, ai cũng sẵn sàng mua cổ phiếu nhiều hơn. Ngược lại, nỗi sợ hãi sẽ làm giảm cầu nhanh chóng.

Dự đoán giá trong tương lai - Nếu nhà đầu tư nghĩ rằng giá sẽ tăng, họ sẽ mua ngay bây giờ để không bỏ lỡ cơ hội.

Thị hiếu và quan điểm thị trường - Mùa vụ, xu hướng, công nghệ mới đều ảnh hưởng đến xu hướng mua.

Cung là gì: Nhu cầu bán và sức mạnh của người bán

Nếu cầu là động lực của người mua, thì cung chính là động lực của người bán. Khi vẽ lượng cổ phiếu cung ra theo mức giá, ta sẽ có đường cung (Supply Curve) có đặc điểm ngược lại với đường cầu.

Quy luật cung: Mối quan hệ cùng chiều

Quy luật cung nói rằng khi giá cao hơn, người bán sẵn sàng bán nhiều hơn vì lợi nhuận tăng. Ngược lại, khi giá thấp, họ sẽ chần chừ bán hoặc giữ cổ phiếu chờ giá tốt hơn.

Các yếu tố ảnh hưởng đến cung trong thị trường tài chính

Chi phí sản xuất - Trong doanh nghiệp, chi phí vận hành, tỷ giá, giá nguyên liệu đều ảnh hưởng đến quyết định bán của ban lãnh đạo.

Chính sách của công ty - Quyết định mua lại cổ phiếu sẽ giảm cung, trong khi phát hành thêm sẽ làm tăng cung.

Chào bán lần đầu (IPO) - Công ty mới niêm yết sẽ cung thêm cổ phiếu ra thị trường.

Các quy định và luật lệ - Các quy định của sàn giao dịch ảnh hưởng đến số lượng cổ phiếu có thể chào bán.

Công nghệ và môi trường - Thay đổi trong khí hậu, thiên tai hoặc tiến bộ công nghệ có thể thay đổi năng lực sản xuất.

Cân bằng thị trường: Điểm giá quyết định

Chỉ riêng cầu và cung không thể xác định chính xác giá cả trên thị trường, mà khi đường cầu và đường cung cắt nhau, đó chính là cân bằng (Equilibrium) của thị trường, nơi giá thực sự hình thành.

Tại điểm cân bằng này, giá và khối lượng giao dịch có xu hướng ổn định vì:

• Khi giá tăng quá mức cân bằng, cung vượt cầu, dẫn đến dư cung và giá sẽ giảm trở lại.
• Khi giá giảm dưới mức cân bằng, cầu vượt cung, dẫn đến thiếu cung và giá sẽ tăng trở lại.

Đây là lý do tại sao giá cổ phiếu có xu hướng dao động quanh mức cân bằng thực sự.

Cầu cung trong phân tích cơ bản

Trong phân tích cơ bản, nhà đầu tư không chỉ xem cầu cung như một trò chơi với cổ phiếu mà còn như một chỉ báo về giá trị thực của công ty.

Khi có tin tức về kết quả kinh doanh tốt, nhà đầu tư kỳ vọng lợi nhuận tăng, cầu tăng, họ sẵn sàng trả giá cao hơn. Ngược lại, tin xấu làm giảm cầu.

Cầu cung trong phân tích cơ bản phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về giá trị tương lai của doanh nghiệp.

Chỉ số cầu cung trong phân tích kỹ thuật

Trong phân tích kỹ thuật, các nhà giao dịch sử dụng công cụ để đo lường và phát hiện cầu cung:

1. Phân tích nến (Candlestick Analysis)

Nến xanh (đóng cửa > mở cửa) thể hiện lực mua mạnh, là tín hiệu cầu mạnh. Nến đỏ (đóng cửa < mở cửa) thể hiện lực bán mạnh.

Nến Doji (giá mở và đóng bằng nhau) cho thấy cầu và cung cân bằng, không thắng thế.

2. Đánh giá xu hướng giá (Market Trend)

Nếu giá liên tục lập đỉnh mới, cho thấy cầu còn mạnh. Ngược lại, nếu giá liên tục lập đáy mới, cho thấy cung chiếm ưu thế.

Xu hướng tăng = cầu còn mạnh Xu hướng giảm = cung chiếm ưu thế Biến động hạn chế = cầu và cung cân bằng giả

3. Tìm hỗ trợ và kháng cự (Support & Resistance)

Hỗ trợ là mức giá có nhiều cầu, nhiều nhà đầu tư tin rằng giá thấp và sẵn sàng mua, ngăn không cho giá giảm sâu hơn.

Kháng cự là mức giá có nhiều cung, nhiều nhà đầu tư nghĩ giá đã cao và sẵn sàng bán, ngăn không cho giá tăng vượt quá.

Kỹ thuật Zone Cầu cung: Từ lý thuyết đến thực chiến

Kỹ thuật Zone Cầu cung (Demand Supply Zone) áp dụng nguyên tắc cầu cung để xác định điểm vào ra.

Phản ứng đảo chiều (Reversal)

Demand Zone Drop Base Rally (DBR) - Giá giảm mạnh (Drop), dừng lại trong vùng (Base), rồi bật lên (Rally) khi lực mua trở lại mạnh.

Supply Zone Rally Base Drop (RBD) - Giá tăng mạnh (Rally), dừng trong vùng (Base), rồi giảm xuống (Drop) khi lực bán mạnh lên.

Trader có thể vào lệnh khi giá phá vỡ vùng tích luỹ này.

Tiếp diễn xu hướng (Continuation)

Demand Zone Rally Base Rally (RBR) - Giá tăng liên tục, dừng lại rồi tiếp tục tăng, thể hiện cầu còn mạnh.

Supply Zone Drop Base Drop (DBD) - Giá giảm liên tục, dừng lại rồi tiếp tục giảm, thể hiện cung còn mạnh.

Hai dạng này giúp trader theo xu hướng chính.

Tóm lại

Cầu là động lực nền tảng của thị trường, phản ánh số lượng người muốn mua và bán, từ đó xác định giá. Hiểu rõ cầu là gì giúp nhà đầu tư dự đoán chính xác hướng đi của giá, dù là phân tích cơ bản (dự đoán tương lai của công ty) hay phân tích kỹ thuật (đọc tín hiệu mua bán trên biểu đồ). Cả hai đều dựa trên nguyên lý cầu cung.

Việc học về cầu cung không khó, nhưng cần thực hành qua việc quan sát giá thực tế trên thị trường, nhận biết khi nào cầu tăng, cung tăng hoặc có sự thay đổi, đó là chìa khóa để nâng cao hiệu quả đầu tư.