Cung và cầu là gì và vai trò quan trọng của chúng đối với thị trường tài chính như thế nào

Nhà đầu tư thường nhận thấy rằng giá cổ phiếu không bao giờ ngừng biến động. Có lúc tăng mạnh, có lúc giảm sâu. Những biến động này không phải do tình cờ mà xuất phát từ hai lực lượng đối lập luôn đấu tranh với nhau, đó là cung và cầu, nền tảng quan trọng trong việc xác định giá cả cả thị trường chung lẫn thị trường tài chính.

Hiện tượng ẩn sau giá cả: Cung và cầu là gì

Trong mỗi giây giao dịch cổ phiếu, có một bên là người mua và một bên là người bán. Sự cân bằng hoặc mất cân bằng của hai lực lượng này chính là nguyên nhân tạo ra giá, gọi là cung cầu, một khái niệm cơ bản nhưng không phức tạp như vẻ ngoài.

Cầu (Demand) là lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người tiêu dùng hoặc nhà đầu tư muốn mua ở các mức giá khác nhau. Khi vẽ đồ thị, ta sẽ thấy đường cầu (Demand Curve) thể hiện mối quan hệ giữa giá và lượng cầu.

Cung (Supply) là lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà nhà sản xuất hoặc người bán muốn cung cấp ở các mức giá khác nhau. Đồ thị sẽ có đường cung (Supply Curve) thể hiện mối quan hệ tương tự.

Điểm quan trọng là hai đường này sẽ cắt nhau tại một điểm gọi là cân bằng (Equilibrium), nơi giá và lượng cung cầu đều phù hợp, và xu hướng sẽ dừng lại cho đến khi có yếu tố mới xuất hiện.

Quy luật của cung cầu: Tại sao giá tự quyết định

Quy luật cầu nói rằng khi giá tăng, nhu cầu mua sẽ giảm, ngược lại khi giá giảm, nhu cầu mua sẽ tăng, do hai lý do:

• Hiệu ứng thu nhập (Income Effect): Khi giá giảm, tiền trong túi chúng ta có giá trị hơn, có thể mua được nhiều hàng hơn.
• Hiệu ứng thay thế (Substitution Effect): Khi giá của mặt hàng này giảm, chúng ta sẽ chọn mua mặt hàng này thay thế các mặt hàng khác có đặc điểm tương tự, vì rẻ hơn.

Quy luật cung diễn giải chiều ngược lại: khi giá tăng, nhà bán sẵn sàng bán nhiều hơn vì lợi nhuận cao hơn; khi giá giảm, họ muốn bán ít đi vì lợi nhuận giảm.

Các yếu tố ảnh hưởng đến “trò chơi” cung cầu

Không chỉ giá cả ảnh hưởng đến cung cầu, còn có nhiều yếu tố khác:

Ảnh hưởng đến cầu:

• Thu nhập của người tiêu dùng hoặc trợ cấp của chính phủ
• Sở thích và xu hướng tiêu dùng
• Giá của hàng thay thế hoặc hàng bổ sung
• Số lượng người tiêu dùng trong thị trường
• Dự đoán về giá trong tương lai
• Yếu tố mùa vụ và tâm lý như niềm tin của người tiêu dùng

Ảnh hưởng đến cung:

• Chi phí sản xuất
• Công nghệ sử dụng
• Số lượng nhà sản xuất hoặc đối thủ cạnh tranh
• Dự đoán về giá trong tương lai của nhà cung cấp
• Thuế và kiểm soát giá
• Điều kiện khí hậu và thiên tai

Ứng dụng trong thị trường tài chính: Tại sao cổ phiếu là hàng hóa

Cổ phiếu và các tài sản tài chính khác có thể xem như hàng hóa bình thường, có người mua và người bán ở hai phía. Điểm khác biệt là nhu cầu mua cổ phiếu không xuất phát từ việc tiêu dùng hàng hóa để sử dụng mà dựa trên kỳ vọng về tương lai của công ty.

Khi có tin tốt như lợi nhuận tăng 50%, nhu cầu mua (cầu) sẽ tăng vọt ngay lập tức vì nhà đầu tư kỳ vọng lợi nhuận cao. Ngược lại, nếu có tin xấu, nhà đầu tư đang nắm giữ cổ phiếu sẽ vội vàng bán ra, làm cung tăng lên và giá giảm.

Cách “đọc” cung cầu qua giao dịch

Nhà giao dịch có kinh nghiệm có thể “nhìn thấy” cung cầu qua các công cụ sau:

Phân tích nến (Candlestick Analysis):

• Nến xanh (đóng cửa > mở cửa): cho thấy lực mua thắng lực bán
• Nến đỏ (đóng cửa < mở cửa): lực bán thắng lực mua
• Nến Doji (giá mở ≈ giá đóng): hai lực cân bằng, đối đầu nhau

Xác định hỗ trợ và kháng cự (Support & Resistance):

• Hỗ trợ: điểm mà đa số nhà đầu tư thấy giá rẻ và sẵn sàng mua (cầu chờ mua)
• Kháng cự: điểm mà nhiều nhà đầu tư thấy giá đắt và sẵn sàng bán (cung chờ bán)

Phân tích xu hướng (Trend Analysis):

• Nếu giá liên tục tạo đỉnh mới: cầu vẫn vượt cung
• Nếu giá liên tục tạo đáy mới: cung vẫn mạnh
• Nếu giá đi trong phạm vi hẹp: hai lực cân bằng

Kỹ thuật Zone Cung Cầu: Tận dụng mất cân bằng

Phương pháp phổ biến để bắt nhịp mua bán là nghiên cứu Zone Cung Cầu, nơi cung và cầu mất cân bằng.

Xu hướng đảo chiều (Reversal Pattern):

DBR (Demand Zone Drop Base Rally) - Xu hướng tăng từ cầu:

• Giá giảm nhanh (Drop) do lực bán quá lớn
• Giá tạm dừng và đi ngang trong vùng (Base) khi lực mua vào
• Khi tin tốt xuất hiện, giá phá vỡ vùng rồi tăng mạnh (Rally)
• Nhà giao dịch mua tại điểm breakout, đặt Stop Loss

RBD (Supply Zone Rally Base Drop) - Xu hướng giảm từ cung:

• Giá tăng nhanh (Rally) do lực mua quá lớn
• Giá tạm dừng và đi ngang trong vùng (Base) khi lực bán vào
• Khi tin xấu xuất hiện, giá phá vỡ vùng dưới rồi giảm mạnh (Drop)
• Nhà giao dịch bán tại điểm breakout, đặt Stop Loss

Tiếp diễn xu hướng (Continuation Pattern):

RBR (Rally Base Rally) - Theo xu hướng tăng:

• Giá tăng (Rally) do lực mua mạnh
• Tạm dừng trong vùng (Base) khi lực bán xuất hiện
• Khi tin tốt mới xuất hiện, giá phá kháng cự rồi tiếp tục tăng (Rally)

DBD (Drop Base Drop) - Theo xu hướng giảm:

• Giá giảm (Drop) do lực bán mạnh
• Tạm dừng trong vùng (Base) khi lực mua vào
• Khi tin xấu xuất hiện, giá phá hỗ trợ rồi tiếp tục giảm (Drop)

Tầm quan trọng của việc hiểu cung cầu

Hiểu cung cầu không chỉ là học lý thuyết kinh tế mà còn là cách nhà đầu tư nhìn nhận động lực thị trường. Khi bạn biết yếu tố nào làm tăng cầu, yếu tố nào làm tăng cung, bạn sẽ dự đoán chính xác hướng đi của giá.

Cung cầu không chỉ là thuật ngữ trong sách vở, đó là sức mạnh thực sự thúc đẩy giá cả trong thị trường hàng hóa, bất động sản và tài chính. Áp dụng nguyên tắc này trong quyết định đầu tư sẽ giúp bạn không ra quyết định theo cảm xúc mà dựa trên nguyên tắc của thị trường.