Cung cầu: công cụ quan trọng cho nhà đầu tư trong phân tích giá cổ phiếu

Trong thế giới đầu tư, cung và cầu là hai lực lượng thúc đẩy sự biến động của giá cả trên thị trường tài chính. Hiểu rõ mối quan hệ giữa lực mua và lực bán này sẽ giúp nhà đầu tư dự đoán hướng đi của giá chính xác hơn, bất kể là đầu tư vào cổ phiếu, hàng hóa tiêu dùng hay các loại tài sản khác. Trong bài viết này, chúng ta sẽ khám phá nguyên lý của cung cầu và cách áp dụng chúng để đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả nhất.

Ý nghĩa của cung cầu: Từ lý thuyết kinh tế đến đầu tư

Cung (Supply) là gì

Cung đề cập đến lượng hàng hóa hoặc dịch vụ sẵn có để bán ở các mức giá khác nhau. Khi vẽ mối quan hệ giữa giá và lượng cung, ta sẽ có đường cung (Supply Curve), thể hiện rằng ở các mức giá khác nhau, nhà cung cấp sẵn lòng cung cấp bao nhiêu. Đường cung còn cho biết mức giá thấp nhất mà nhà cung cấp chấp nhận để bán hàng.

Quy luật cung mô tả mối quan hệ thuận chiều giữa giá và lượng cung: khi giá tăng, lượng cung sẽ tăng; khi giá giảm, lượng cung sẽ giảm. Nguyên nhân chính gồm:

• Hiệu ứng thu nhập (Income Effect): Khi giá hàng giảm, giá trị thực của tiền trong túi người mua tăng, họ có thể mua nhiều hơn.
• Hiệu ứng thay thế (Substitution Effect): Khi giá giảm, người tiêu dùng thường chuyển sang dùng hàng thay thế rẻ hơn.

Cầu (Demand) là gì

Cầu đề cập đến lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người tiêu dùng muốn mua ở các mức giá khác nhau. Khi vẽ mối quan hệ giữa giá và lượng cầu, ta có đường cầu (Demand Curve), thể hiện rằng ở các mức giá khác nhau, người tiêu dùng sẵn lòng mua bao nhiêu. Đường cầu còn cho biết mức giá tối đa mà người tiêu dùng sẵn lòng trả để có được lượng hàng mong muốn.

Quy luật cầu mô tả mối quan hệ nghịch chiều giữa giá và lượng cầu: khi giá tăng, lượng cầu giảm; khi giá giảm, lượng cầu tăng. Nguyên nhân gồm:

• Khi giá hàng hóa tăng, người tiêu dùng sẽ mua ít hơn.
• Khi giá hàng hóa giảm, người tiêu dùng sẽ mua nhiều hơn.

Cơ chế xác định giá: Cung cầu và cân bằng thị trường

Chỉ riêng cung hoặc cầu không thể quyết định giá. Giá thực tế trong thị trường sẽ xác định tại điểm cân bằng (Equilibrium) — nơi đường cung và đường cầu giao nhau.

Tại điểm cân bằng:

• Lượng hàng người mua muốn mua = lượng hàng người bán muốn bán
• Giá và lượng sẽ ổn định, không có xu hướng thay đổi theo thời gian

Khi giá lệch khỏi điểm cân bằng:

Nếu giá tăng trên mức cân bằng:

• Nhà bán muốn cung cấp nhiều hơn vì giá cao
• Người mua muốn mua ít hơn vì giá đắt
• Tồn kho hàng sẽ tăng, gây áp lực giảm giá trở lại về mức cân bằng

Nếu giá giảm dưới mức cân bằng:

• Người mua muốn mua nhiều hơn vì giá rẻ
• Nhà bán muốn bán ít hơn vì lợi nhuận giảm
• Thiếu hàng sẽ xảy ra, gây áp lực tăng giá trở lại về mức cân bằng

Cơ chế này cho thấy cung và cầu là các lực thúc đẩy giá trở về trạng thái cân bằng.

Các yếu tố ảnh hưởng đến cung cầu trên thị trường tài chính

Trong thị trường tài chính và chứng khoán, biến động giá do nhiều yếu tố phức tạp và liên kết chặt chẽ:

Yếu tố cầu:

• Lãi suất: Lãi suất thấp làm tăng khả năng vay vốn, thúc đẩy nhà đầu tư mua cổ phiếu, làm cầu tăng
• Thanh khoản hệ thống tài chính: Dòng tiền dồi dào giúp nhà đầu tư có nhiều vốn để đầu tư hơn
• Niềm tin của nhà đầu tư: Tin tưởng vào nền kinh tế hoặc doanh nghiệp khiến họ sẵn lòng mua nhiều hơn

Yếu tố cung:

• Chính sách của công ty: Mua lại cổ phiếu giảm cung, phát hành thêm cổ phiếu tăng cung
• IPO của công ty mới: Tăng lượng chứng khoán trên thị trường
• Quy định pháp luật: Các quy định của sở giao dịch ảnh hưởng đến việc phát hành và giao dịch chứng khoán

Ứng dụng cung cầu trong thị trường tài chính

Phân tích cơ bản

Khi giá cổ phiếu tăng cao, thể hiện lực mua (cầu) mạnh mẽ. Nhà đầu tư muốn mua cổ phiếu đó vì:

• Công ty có triển vọng sinh lợi tốt trong tương lai
• Có tin tốt về công ty
• Kinh tế và ngành nghề phát triển tích cực

Ngược lại, khi giá giảm, thể hiện lực bán (cung) mạnh. Người bán sẵn lòng giảm giá để thoát hàng vì lo ngại về tình hình công ty hoặc nền kinh tế.

Phân tích kỹ thuật

Nhà giao dịch sử dụng các công cụ để phân tích cung cầu:

1. Đọc biểu đồ nến (Candle Stick Analysis)

• Nến xanh (đóng cửa > mở cửa): cầu mạnh, lực mua thắng
• Nến đỏ (đóng cửa < mở cửa): cung mạnh, lực bán thắng
• Doji (giá mở và đóng gần như bằng nhau): lực mua và lực bán cân bằng, quyết định chưa rõ ràng

2. Xác định xu hướng (Trend Analysis)

• Giá tạo đỉnh mới liên tục: cầu mạnh, xu hướng tăng
• Giá tạo đáy mới liên tục: cung mạnh, xu hướng giảm
• Giá đi trong phạm vi hẹp: cầu và cung cân bằng, chưa rõ xu hướng

3. Hỗ trợ và kháng cự (Support & Resistance)

• Hỗ trợ: điểm có nhiều lực cầu chờ mua, giá khó giảm xuống dưới
• Kháng cự: điểm có nhiều lực cung chờ bán, giá khó vượt lên trên

Kỹ thuật Demand Supply Zone: Hướng dẫn bắt điểm mua bán cổ phiếu

Kỹ thuật phổ biến là Demand Supply Zone dựa trên việc xác định các điểm mất cân bằng (quá tải của cung hoặc cầu) để dự đoán xu hướng mới.

Mẫu 1: Xu hướng đảo chiều (Reversal)

Demand Zone - Drop Base Rally (DBR)

• Giá giảm mạnh (Drop) do cung vượt cầu
• Giá đi ngang trong vùng tích lũy (Base) do lực bán tạm thời yếu đi
• Khi có tin tốt, lực mua mạnh trở lại, giá vượt qua vùng tích lũy và tăng lên (Rally)
• Nhà giao dịch mua tại điểm phá vỡ

Supply Zone - Rally Base Drop (RBD)

• Giá tăng nhanh (Rally) do cầu vượt cung
• Giá đi ngang trong vùng tích lũy (Base) do lực mua tạm thời yếu đi
• Khi có tin xấu, lực bán mạnh trở lại, giá phá xuống vùng hỗ trợ và giảm mạnh (Drop)
• Nhà giao dịch bán tại điểm phá vỡ

Mẫu 2: Tiếp diễn xu hướng (Continuation)

Demand Zone - Rally Base Rally (RBR)

• Cầu vẫn mạnh, giá tăng, sau đó điều chỉnh nhẹ rồi tiếp tục tăng
• Xu hướng tăng vẫn còn

Supply Zone - Drop Base Drop (DBD)

• Cung vẫn mạnh, giá giảm, điều chỉnh rồi tiếp tục giảm
• Xu hướng giảm vẫn còn

Nhà giao dịch dùng kỹ thuật này để xác định thời điểm vào ra có xác suất thắng cao.

Mẹo dành cho nhà đầu tư: Từ lý thuyết đến thực hành

1. Nghiên cứu các yếu tố vĩ mô: Lãi suất, lạm phát, kết quả kinh doanh để dự đoán cầu
2. Theo dõi tin tức: Phát hành IPO, chính sách mới để biết cung có thể thay đổi
3. Sử dụng công cụ kỹ thuật: Nến, xu hướng, hỗ trợ kháng cự để quan sát lực mua bán
4. Quản lý rủi ro: Đặt điểm cắt lỗ để hạn chế thua lỗ quá mức
5. Luyện tập liên tục: Thực hành trên giấy hoặc tài khoản demo để tìm ra chiến lược phù hợp

Tóm lại: Tầm quan trọng của cung cầu trong quyết định đầu tư

Cung và cầu không chỉ là lý thuyết kinh tế để thi cử, mà còn là nguyên tắc quan trọng giúp giải thích vì sao giá biến động. Khi nhà đầu tư hiểu và vận dụng tốt nguyên lý này, họ có thể:

• Dự đoán chính xác hướng đi của giá
• Tìm điểm mua bán phù hợp, tối ưu
• Giảm thiểu rủi ro do quyết định thiếu căn cứ
• Tạo ra lợi nhuận ổn định dài hạn

Tuy nhiên, chỉ học lý thuyết thôi chưa đủ. Thực hành thực tế, quan sát thị trường, điều chỉnh chiến lược liên tục mới giúp đạt thành công trong đầu tư.