Có bao nhiêu khoản tiền gửi: để "di chuyển"?

Điểm chính

Năm 2023, thị trường xôn xao về “đỉnh dư thừa tiết kiệm” trị giá 16 nghìn tỷ USD. Theo dự tính trong vòng ba năm, số tiền này bị khóa với lãi suất trên 3% sẽ tập trung đối mặt với lãi suất 1,2%-1,5% vào năm 2026. Trước tốc độ giảm nhanh của lãi suất, thị trường đang quan sát: liệu điều này có kích hoạt dòng tiền gửi đáo hạn chuyển sang các tài sản khác, từ đó đẩy giá các tài sản khác tăng lên?

Ước tính quy mô: Thực sự lớn, nhưng không phải “tăng đột biến”. Năm 2026, quy mô gửi tiết kiệm định kỳ của người dân Trung Quốc đến hạn khoảng 76-77 nghìn tỷ nhân dân tệ, mức tuyệt đối đạt đỉnh lịch sử. Nhịp độ thể hiện rõ tính mùa vụ, quy mô đến hạn trong quý I có thể đạt 32-34 nghìn tỷ nhân dân tệ, tạo đặc điểm “đến hạn trong quý đầu tiên đã đạt đỉnh cao”.

Tuy nhiên, theo góc nhìn so sánh năm, áp lực đến hạn là có giới hạn. Toàn bộ năm 2025, quy mô đến hạn khoảng 66,5 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng so với cùng kỳ năm trước 9,6-10,8 nghìn tỷ, tốc độ tăng trưởng 14,4%-16,3%, thấp hơn tốc độ tăng cùng kỳ của năm 2025 (17,7%). Về bản chất, đỉnh đến hạn năm 2025 và 2026 phản ánh quá trình tăng mạnh của tiền gửi trong 2022-2023, không mang tính đột xuất.

Phân tích áp lực: Khoảng 25 nghìn tỷ đồng tiền gửi lãi suất cao. Trong tổng số 76 nghìn tỷ đến hạn, thực tế khoảng 24,8 nghìn tỷ thuộc các khoản gửi kỳ hạn 2 năm trở lên, hưởng lãi suất cao trong lịch sử, chiếm khoảng 32%, là trung tâm của áp lực gia hạn. Phần còn lại gần 70% là các khoản gửi kỳ hạn 1 năm trở xuống, ít biến động về lãi suất gia hạn. Tuy nhiên, theo so sánh tháng, số tiền gửi lãi suất cao đến hạn năm 2025 cũng có 20,3 nghìn tỷ, đến năm 2026 tăng thêm 4,6 nghìn tỷ. Điều này có thể cho thấy, áp lực điều chỉnh lại lãi suất năm 2026 là “biên” tăng thêm, chứ không phải “tăng đột biến”.

Kinh nghiệm năm 2025: Gia hạn gửi vẫn có tính bền bỉ. Thực tế, năm 2025, các khoản gửi đã đối mặt với áp lực giảm lãi suất gia hạn, có thể xem như một cửa sổ quan sát trước cho năm 2026. Các thử nghiệm áp lực năm 2025 cho ra câu trả lời thận trọng: dù lãi suất giảm, tỷ lệ gia hạn sau đáo hạn vẫn gần 90%, tương đương năm 2023. Điều này có thể chỉ ra rằng, lãi suất thấp không tự nhiên kích hoạt sự gia tăng sở thích rủi ro, mà người dân vẫn duy trì thái độ phòng thủ và thói quen.

Mâu thuẫn cốt lõi năm 2026 cũng chuyển từ “có chuyển đi hay không” sang “chuyển đi đâu”. Tổng thể, vòng chuyển đổi này bắt đầu từ quá trình chuyển tiền gửi của người dân quanh năm 2023, và chưa vì áp lực điều chỉnh tập trung năm 2025 mà tăng tốc. Dự kiến, năm 2025 và 2026 là tiếp nối của các điều chỉnh cấu trúc trước đó: mặc dù việc điều chỉnh lãi suất đã rõ ràng hơn, dòng chuyển sang các tài sản khác vẫn diễn ra chậm rãi, phân tán. Tuy nhiên, khi quy mô lớn hơn, khoảng 77 nghìn tỷ gửi định kỳ đến hạn, dù giả định tỷ lệ chảy ra ổn định 10%, cũng đủ để trở thành biến số định giá biên cho thị trường cổ phiếu và trái phiếu. Đặc biệt, sự phân bổ lại của khoảng 32 nghìn tỷ gửi đến hạn trong quý I là cửa sổ quan sát chính.

Rủi ro cảnh báo: Sai lệch dự tính và giả định; biến động tài sản rủi ro vượt dự kiến.

Năm 2025, chúng tôi đã xuất bản hai báo cáo nghiên cứu về phân bổ tài sản của người dân để cảnh báo rằng, trong bối cảnh lãi suất dài hạn giảm nhanh hơn ngắn hạn, quá trình phân bổ lại của người dân không chỉ là hiện tượng tạm thời, mà có thể trở thành quá trình liên tục. Chúng tôi chỉ ra, vòng chuyển đổi tiền gửi này không bắt đầu từ bây giờ, mà đã bắt đầu từ 2023; đồng thời, logic nội tại không hướng tới việc nâng cao hệ thống sở thích rủi ro của người dân, mà thể hiện rõ qua hiệu ứng so sánh giá, khi người dân chuyển dịch cấu trúc giữa tiền gửi và các sản phẩm “tương tự tiền gửi” có rủi ro thấp. Thực tế, từ năm 2025, dòng chuyển tiền gửi của người dân sang các tài sản tài chính rủi ro thấp khác đã có ảnh hưởng rõ rệt đến thị trường.

Cho đến nay, câu chuyện về chuyển đổi tiền gửi chưa giảm nhiệt theo thời gian, ngược lại còn tiếp tục sôi động. Các cuộc thảo luận về đến hạn, gia hạn và phân bổ lại ngày càng tăng, các vấn đề liên quan dần trở thành manh mối quan trọng ảnh hưởng đến kỳ vọng thị trường. Trên cơ sở đó, chúng tôi tiếp tục duy trì khung nghiên cứu trước đây, đẩy mạnh loạt báo cáo này như một manh mối quan trọng để hiểu về tài sản và thị trường.

Tại sao chú ý đến các khoản gửi đến hạn năm 2026?

Hiện nay, các cuộc thảo luận về đến hạn các khoản gửi định kỳ của người dân năm 2026, chuyển dịch tiền gửi, vẫn liên tục tăng, phần lớn quan điểm xem đó là một trong những câu chuyện trung tâm ảnh hưởng đến thanh khoản và phân bổ tài sản của thị trường trong thời gian tới. Vậy tại sao tại thời điểm này, mức độ quan tâm của thị trường đối với vấn đề đến hạn của tiền gửi năm 2026 lại tăng rõ rệt?

Năm 2023 là năm “logic dư thừa tiết kiệm” được thảo luận sôi nổi, vì đây là điểm kết thúc của chu kỳ ba năm, năm 2026 trở thành tâm điểm quan sát hành vi phân bổ lại tiền gửi sau khi đáo hạn. Một mặt, trong thời kỳ dịch bệnh, người dân kiếm nhiều hơn, tiêu ít hơn thực sự tạo ra một phần “dư thừa tiết kiệm”; mặt khác, khi lợi nhuận các tài sản cơ bản như bất động sản, hạ tầng giảm, rủi ro tăng, đã thúc đẩy cấu trúc tài sản của người dân tạm thời quay trở lại gửi tiền. Năm 2022, 2023, tiền gửi của người dân tăng mạnh lần lượt 17,8 nghìn tỷ và 16,6 nghìn tỷ, trong khi trung bình các năm trước chỉ khoảng 10 nghìn tỷ. Đặc biệt, năm 2023, số tiền gửi định kỳ mới của người dân đạt đỉnh lịch sử 16 nghìn tỷ. Các khoản gửi trung dài hạn này đến hạn sau 3 năm, càng làm tăng sự chú ý của thị trường về khả năng phân bổ lại tiền gửi của người dân vào năm 2026.

Kỳ vọng lãi suất giảm sau khi các khoản tiền gửi lãi suất cao đáo hạn cũng làm tăng sự quan tâm của thị trường về chuyển dịch tiền gửi. Năm 2026, các khoản đến hạn là đợt cuối cùng của dòng vốn dài hạn hưởng lãi suất “3 chữ số” — thời điểm đó, lãi suất các kỳ hạn 3 năm của các ngân hàng lớn phổ biến trên 3%. Nếu sau khi đáo hạn, các khoản này đối mặt với lãi suất mới 1,2%-1,5%, liệu người dân có “phản ứng mạnh” không gửi tiền nữa? Đồng thời, ngành quản lý quỹ, quỹ đầu tư, bảo hiểm, sau nhiều năm trì trệ, cũng cần một câu chuyện “dòng vốn quay trở lại” để hỗ trợ kỳ vọng mở rộng quy mô, và năm 2026 tự nhiên trở thành mốc thời gian của câu chuyện này.

Có bao nhiêu tiền gửi sẽ đến hạn?

Trong bối cảnh này, một câu hỏi cốt lõi là: Năm 2026, có bao nhiêu khoản gửi định kỳ sẽ đáo hạn?

Theo tính toán của nhóm chúng tôi, quy mô tiền gửi định kỳ của người dân cả năm có thể đạt 76-77 nghìn tỷ nhân dân tệ. Phương pháp tính chủ yếu dựa trên phân tích sâu dữ liệu báo cáo tài chính của các ngân hàng phát hành trái phiếu, sử dụng cấu trúc dư nợ còn lại theo kỳ hạn của tiền gửi định kỳ do các ngân hàng công bố thống nhất (chiếm khoảng 80% quy mô thị trường). Dữ liệu lịch sử cho thấy, tỷ lệ phần trăm các khoản gửi đến hạn theo từng giai đoạn khá ổn định, và trong hai năm gần đây, tỷ lệ gửi đến hạn trong vòng 1 năm tăng nhẹ. Kết hợp dữ liệu báo cáo năm 2024 (chiếm 60%) và báo cáo giữa năm 2025 (62,9%), dự đoán tỷ lệ tiền gửi đến hạn trong vòng 1 năm cuối năm 2025 sẽ tăng lên khoảng 62,5%-63,5%.

Giả sử cấu trúc kỳ hạn của toàn ngành, các ngân hàng mẫu và phía người dân tương đồng cao, dựa trên tổng quy mô tiền gửi định kỳ cuối năm 2025 là 179,6 nghìn tỷ nhân dân tệ, thì năm 2026, toàn ngành sẽ có khoảng 112-114 nghìn tỷ nhân dân tệ tiền gửi định kỳ đến hạn và tái định giá; trong đó, quy mô tiền gửi định kỳ của người dân đến hạn dự kiến khoảng 76-77 nghìn tỷ nhân dân tệ. Về tuyệt đối, năm 2026 thực sự đạt đỉnh lịch sử.

Nhịp độ tập trung đáng chú ý, quý I năm 2026 có thể là đỉnh của cả năm. Phân bổ thời gian đáo hạn của tiền gửi có tính mùa vụ mạnh, phù hợp với mùa hút tiền đầu năm — quý I thường chiếm 50%-70% tổng lượng tăng trong năm, và lượng đến hạn cũng theo đặc điểm “đầu cao cuối thấp”. Dựa trên báo cáo năm 2024, khoảng 42,8% tiền gửi đến hạn trong vòng 3 tháng. Với giả định, tỷ lệ đến hạn trong 3 tháng cuối năm 2025 có thể tăng lên 43%-44,5%. Tính toán, quy mô tiền gửi của người dân đến hạn trong quý I năm 2026 sẽ đạt 32,7-34,4 nghìn tỷ nhân dân tệ, tạo đặc điểm “đến hạn trong quý đầu tiên đã đạt đỉnh”.

Tuy nhiên, nếu chuyển sang góc nhìn so sánh theo tỷ lệ tăng trưởng so với cùng kỳ, tính đặc thù của năm 2026 có thể thấp hơn dự đoán của thị trường.

Tương tự, dựa trên tính toán từ báo cáo năm của các ngân hàng mẫu năm 2024, quy mô tiền gửi định kỳ của người dân đến hạn trong năm 2025 khoảng 66,5 nghìn tỷ, tăng so với cùng kỳ 9,6-10,8 nghìn tỷ, tốc độ tăng 14,5%-16,3%, thấp hơn tốc độ tăng cùng kỳ của năm 2025 (17,7%). Ngay cả trong quý I, quy mô tiền gửi đến hạn của người dân năm 2025 khoảng 28,5 nghìn tỷ, năm 2026 tăng thêm khoảng 4,2-5,9 nghìn tỷ, dù tốc độ tăng cao, nhưng vẫn phù hợp với quy luật lịch sử.

Về bản chất, quy mô đến hạn của năm 2025-2026 chỉ phản ánh quá trình tăng mạnh của tiền gửi trong 2022-2023. “Dư thừa tiết kiệm” sau ba năm tự nhiên chuyển thành “dư thừa đến hạn”, theo nghĩa này, năm 2026 giống như một “làn sóng thủy triều” tăng chậm chứ không phải “cơn sóng thần” đột ngột.

Điều thực sự thu hút sự chú ý của thị trường không phải quy mô đến hạn, mà là mức độ chênh lệch lãi suất sau khi đáo hạn. Vòng giảm lãi suất gửi tiền bắt đầu từ 2022, đến tháng 5 năm 2025 tạm ổn định, nhưng chênh lệch lãi suất khi gia hạn các khoản gửi kỳ hạn khác nhau không giống nhau. Đối với các khoản gửi kỳ hạn 1 năm trở xuống đến hạn năm 2026, lãi suất mới và cũ không chênh lệch nhiều; chủ yếu, các khoản gửi kỳ hạn 2 năm trở lên sẽ thể hiện rõ mức giảm lãi suất trước đó khi gia hạn.

Lấy tiêu chuẩn của các ngân hàng lớn nhà nước làm ví dụ, các khoản gửi kỳ hạn 2 năm năm 2024, khi gia hạn năm 2026, lãi suất giảm trung bình 50–60 điểm cơ bản; các khoản gửi kỳ hạn 3 năm của năm 2023, khi gia hạn, giảm khoảng 135 điểm cơ bản. Ngoài ra, các ngân hàng đã cắt giảm các sản phẩm gửi dài hạn, như các khoản gửi lớn kỳ hạn 5 năm đã bị hạ xuống, một số ngân hàng nhỏ hơn còn hủy bỏ các sản phẩm “gửi toàn kỳ hạn” 5 năm.

Cần lưu ý, chênh lệch lãi suất tương tự đã xuất hiện từ năm 2025, các khoản gửi kỳ hạn 2 và 3 năm đáo hạn năm 2025 cũng đối mặt với giảm khoảng 120 điểm cơ bản. Áp lực năm 2026 chủ yếu là biên tăng thêm, chứ không phải lần đầu xuất hiện đột biến.

Dựa trên đó, để đánh giá mức độ chảy ra của tiền gửi, quan trọng là quy mô thực tế của các khoản gửi lãi suất cao. Chúng tôi cho rằng, không thể đơn giản dựa vào cấu trúc kỳ hạn để suy ra cấu trúc kỳ hạn ban đầu. Ví dụ, các khoản gửi trong vòng 1-5 năm tuy phần lớn phù hợp với các khoản gửi kỳ hạn 2 năm trở lên, nhưng một phần không đến hạn trong năm 2026, việc suy ra trực tiếp sẽ đánh giá quá cao quy mô các khoản gửi lãi suất cao dài hạn.

Vì vậy, chúng tôi sử dụng mô hình lăn theo năm để tính toán, giả định tỷ lệ các khoản gửi mới duy trì theo cấu trúc kỳ hạn dài hạn 1 năm trở xuống, 2 năm, 3 năm, 5 năm lần lượt là 43%, 15%, 34%, 8%, và tự động gia hạn theo kỳ hạn ban đầu sau khi đáo hạn. Qua mô hình, đến cuối năm 2025, tỷ lệ dư nợ còn lại trong toàn ngành có kỳ hạn trong 1 năm hoặc ít hơn khoảng 63,4%, phù hợp với báo cáo giữa năm 2025 (62,9%), xác nhận giả thuyết về cấu trúc kỳ hạn này phù hợp với độ ổn định của nguồn vốn.

Dựa trên đó, trong quy mô tiền gửi định kỳ của người dân đến hạn năm 2026, quy mô thực sự thuộc các khoản gửi kỳ hạn 2 năm trở lên, có lãi suất cao, khoảng 24,8 nghìn tỷ, chiếm khoảng 32,2% tổng quy mô đến hạn trong năm. So sánh, quy mô các khoản gửi lãi suất cao đến hạn năm 2024 khoảng 16,8 nghìn tỷ, năm 2025 khoảng 20,3 nghìn tỷ (tăng 3,4 nghìn tỷ), năm 2026 tăng thêm khoảng 4,6 nghìn tỷ. Có thể thấy, quy mô các khoản gửi lãi suất cao đến hạn năm 2026 dù tăng, nhưng biến động khá đều đặn.

Tổng thể, quy mô tiền gửi định kỳ của người dân đến hạn năm 2026 khoảng 77 nghìn tỷ nhân dân tệ, trong đó các khoản liên quan đến lãi suất giảm mạnh, áp lực điều chỉnh lại giá trị lớn khoảng 25 nghìn tỷ, tăng thêm khoảng 4,6 nghìn tỷ so với năm 2025. Như vậy, áp lực chảy ra của tiền gửi định kỳ năm 2026 rõ ràng đã tăng so với năm 2025.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng, năm 2025 đã liên tục tiêu thụ áp lực điều chỉnh lại giá trị của các khoản gửi, sự biến đổi của năm 2026 chỉ là tiếp nối ở mức cao, không phải đột biến. Chúng tôi cho rằng, trong điều kiện không có bằng chứng vi mô hỗ trợ, không nên đưa ra giả định quá tích cực về tỷ lệ chảy ra. Hơn nữa, thực tế gia hạn gửi của năm 2025 và dòng chảy vốn đã cung cấp cơ sở để chúng ta quan sát các biến đổi biên trong tương lai.

Sau đáo hạn: Có bao nhiêu khả năng “chuyển nhà”?

Vậy, thực tế, các khoản gửi định kỳ đáo hạn năm 2025 sẽ gia hạn như thế nào? Dòng chảy tiền gửi có tăng tốc không? Đây có thể là tham chiếu quan trọng để dự đoán dòng chảy của tiền gửi đến hạn năm 2026.

Một mặt, chúng tôi cố gắng tính toán trực tiếp tỷ lệ gia hạn, năm 2025, tỷ lệ gia hạn các khoản gửi định kỳ vẫn gần 90%. Chúng tôi so sánh quy mô lý thuyết của dòng tiền thực tế, với tổng quy mô tiền gửi cuối cùng trong năm, để suy ra quy mô và tỷ lệ còn lại của các khoản gửi đáo hạn. Kết quả cho thấy, trong vài năm gần đây, tỷ lệ gia hạn của các khoản gửi định kỳ của khu vực tư nhân ổn định trong khoảng 80%-90%. Ngay cả trong năm 2025, khi đối mặt với áp lực đáo hạn tập trung, tỷ lệ gia hạn vẫn gần như năm 2023, thậm chí còn cao hơn năm 2024.

Từ góc độ dòng chảy vốn của người dân, kiểm tra chéo cũng cho ra kết quả tương đồng. So sánh cấu trúc phân bổ dòng vốn của người dân giữa “tiền tệ và tiền gửi” với “đầu tư sản phẩm tài chính”, có thể thấy, dòng vốn tài chính của người dân năm 2025 gần như tương tự năm 2024, chưa có dấu hiệu tăng tốc rõ rệt vào các sản phẩm quản lý quỹ, quỹ đầu tư, bảo hiểm. Điều này cũng có nghĩa, dù các khoản gửi lãi suất cao dần đáo hạn, cấu trúc tài sản của người dân vẫn dựa trên phòng thủ và thói quen, sự ổn định của hệ thống tiền gửi chưa bị ảnh hưởng rõ rệt.

Tổng thể, vòng chuyển đổi tiền gửi bắt đầu từ năm 2023, chưa vì áp lực điều chỉnh tập trung năm 2025 mà tăng tốc rõ rệt. Năm 2025 chỉ là tiếp nối xu hướng điều chỉnh trước đó.

Tất nhiên, tỷ lệ gia hạn cao không đồng nghĩa với việc ảnh hưởng của quá trình phân bổ lại tiền gửi trong tương lai có thể bỏ qua. Một mặt, quy mô các khoản gửi lãi suất cao đáo hạn năm 2026 sẽ tiếp tục tăng, các hạn chế về cung cấp sản phẩm dài hạn, chênh lệch lãi suất lớn hơn sẽ rõ ràng hơn. Mặt khác, nếu các tài sản rủi ro như cổ phiếu, hàng hóa, có xu hướng tăng mạnh hơn trong năm 2026, cũng có thể tạo ra tác động mới đến quyết định của người dân.

Ngoài ra, khoảng 77 nghìn tỷ tiền gửi định kỳ đáo hạn, dù duy trì tỷ lệ chảy ra biên 10-15%, cũng không còn là yếu tố bỏ qua, mà sẽ dần trở thành biến số ảnh hưởng đến định giá thị trường. Thực tế, trong giai đoạn 2024-2025, dòng vốn chảy vào các tài sản như bảo hiểm, quỹ đã bắt đầu ảnh hưởng đến thị trường.

Do đó, trọng tâm vấn đề chuyển từ “có gia hạn hay không” sang “chuyển đi đâu”. Năm 2025 đã cho câu trả lời bước đầu, nhưng sang năm 2026, liệu cấu trúc dòng vốn này có thay đổi, có thể từ việc tiếp nhận các tài sản ít biến động sang thâm nhập vào các tài sản rủi ro hơn, vẫn còn cần quan sát thêm. Đặc biệt, dòng chuyển dịch của 32 nghìn tỷ tiền gửi đáo hạn trong quý I có thể là cửa sổ quan sát quan trọng.

Nguồn: Nghiên cứu vĩ mô của Liang Zhonghua

Cảnh báo rủi ro và điều khoản miễn trách nhiệm

Thị trường có rủi ro, đầu tư cần thận trọng. Bài viết này không cấu thành đề xuất đầu tư cá nhân, cũng chưa xem xét các mục tiêu, tình hình tài chính hoặc nhu cầu đặc biệt của từng người dùng. Người đọc cần tự cân nhắc xem các ý kiến, quan điểm hoặc kết luận trong bài phù hợp với tình hình của mình hay không. Đầu tư theo đó, tự chịu trách nhiệm.