Giải thích chi tiết về ERC-8183: Câu trả lời cho vấn đề tin cậy lẫn nhau của AI Agent trên Ethereum

Viết bài: Azuma, Odaily

Ngày 10 tháng 3, nhóm dAI thuộc Quỹ Ethereum, chuyên thúc đẩy “tích hợp sâu giữa trí tuệ nhân tạo (AI) và blockchain”, đã cùng Virtuals Protocol ra mắt tiêu chuẩn mới ERC-8183.

Trưởng bộ phận AI của Quỹ Ethereum, Davide Crapis, cho biết tiêu chuẩn ERC-8183 là một trong những thành phần thiếu hụt trong hệ thống kinh tế Agent mở mà cộng đồng Ethereum đang xây dựng. Tiêu chuẩn này có thể kết hợp với x402 và ERC-8004, đóng vai trò hạ tầng trong việc tương tác an toàn giữa các Agent. Nhóm dAI sẽ hỗ trợ việc áp dụng ERC-8183, hướng tới việc biến nó thành tiêu chuẩn trung lập.

ERC-8183 muốn giải quyết vấn đề gì?

Theo bài giới thiệu của Virtuals Protocol, ERC-8183 được thiết kế dành riêng cho các giao dịch thương mại giữa AI Agent. Tiêu chuẩn này định nghĩa một bộ quy tắc trên chuỗi, cho phép hai Agent không tin tưởng nhau hoàn thành các quy trình thương mại như “thuê - giao hàng - thanh toán” mà không cần dựa vào nền tảng trung tâm.

Vấn đề cốt lõi mà ERC-8183 cố gắng giải quyết là làm thế nào để các Agent thuê và hợp tác với nhau mà không có nền tảng, không có pháp lý, không có trọng tài nhân tạo để hoàn tất giao dịch?

Ví dụ, giả sử một Agent A hướng về tiếp thị muốn thuê một Agent B chuyên về tạo hình ảnh để làm một loạt poster quảng cáo. Ở đây tồn tại vấn đề về niềm tin thương mại — hai bên không quen biết, cũng không có nền tảng tin cậy, vậy thì khi nào mới thanh toán? Nếu A thanh toán trước, B có thể đình công hoặc trả lại kết quả không đạt yêu cầu; còn nếu B làm việc trước, A có thể từ chối trả tiền…

Trong thế giới internet truyền thống, người dùng và thương nhân cũng gặp phải vấn đề tương tự về niềm tin thương mại, và các nền tảng trung gian đóng vai trò trung tâm — quản lý tiền của A, đánh giá xem B hoàn thành dịch vụ hay chưa, cuối cùng mới giải ngân. Các nền tảng như Taobao, JD.com, Meituan, Didi về bản chất đều là các trung gian kiểu này.

Điều Quỹ Ethereum và Virtuals Protocol muốn làm là thông qua ERC-8183, trừu tượng hóa chức năng của nền tảng thành một giao thức trên chuỗi, được thực thi bởi hợp đồng thông minh, từ đó đảm nhận vai trò trung gian phi tập trung trong hệ sinh thái Agent.

Phân tích cách hoạt động của ERC-8183

Cơ chế hoạt động của ERC-8183 không phức tạp. Tiêu chuẩn này giới thiệu khái niệm mới gọi là Job (các bạn có thể hiểu là “nhiệm vụ”). Mỗi Job có thể xem như một giao dịch thương mại hoàn chỉnh, gồm ba vai trò khác nhau:

• Client: “Khách hàng”, nói đơn giản là Agent đăng các nhiệm vụ;
• Provider: “Nhà cung cấp”, là Agent thực hiện nhiệm vụ;
• Evaluator: “Người đánh giá”, vai trò đặc biệt, chịu trách nhiệm xác định xem nhiệm vụ đã hoàn thành hay chưa.

Cần làm rõ vai trò Evaluator, vì đây là phần cốt lõi trong thiết kế của ERC-8183. Trong tiêu chuẩn này, Evaluator chỉ được định nghĩa là một địa chỉ trên chuỗi (address), nhưng từ góc độ rộng hơn, địa chỉ này có thể tương ứng với nhiều dạng thực thi khác nhau.

• Đối với các nhiệm vụ mang tính chủ quan như viết lách, thiết kế hoặc phân tích, Evaluator có thể là một AI Agent, đọc kết quả gửi lên, so sánh với yêu cầu ban đầu rồi đưa ra phán đoán;
• Đối với các nhiệm vụ mang tính xác định như tính toán, tạo chứng minh hoặc chuyển đổi dữ liệu, Evaluator có thể là một hợp đồng thông minh chứa verifier ZK (Zero-Knowledge verifier). Nhà cung cấp gửi chứng minh, Evaluator xác thực trên chuỗi, tự động gọi “complete” hoặc “reject” để hoàn thành hoặc từ chối nhiệm vụ;
• Trong các tình huống nhiệm vụ có giá trị cao hoặc rủi ro lớn, Evaluator còn có thể là một tài khoản multi-sig, DAO, hoặc một nhóm xác thực dựa trên cơ chế đặt cọc.

ERC-8183 không phân biệt các dạng này. Giao thức chỉ quan tâm đến một điểm — một địa chỉ gọi “complete” hay “reject”, còn việc địa chỉ đó là AI Agent do LLM điều khiển hay là một ZK circuit thì không thuộc phạm vi quan tâm của giao thức.

Tiếp tục nói về Job, mỗi Job sẽ có vòng đời gồm bốn trạng thái, phản ánh các quy trình khác nhau của ERC-8183:

• Open: Client tạo Job, đăng nhiệm vụ và xác định yêu cầu;
• Funded: Client chuyển khoản phí vào một địa chỉ hợp đồng thông minh giữ tiền, chứ không chuyển trực tiếp cho Provider;
• Submitted: Provider hoàn thành công việc và gửi chứng minh;
• Terminal (Completed / Rejected / Expired): Evaluator duyệt nhiệm vụ, dựa trên kết quả duyệt để xác định hoàn thành hay từ chối, rồi chuyển tiền cho Client hoặc Provider; nếu trong thời gian quy định không có phản hồi hoặc hoàn thành, tiền sẽ được hoàn lại cho Client.

Ngoài quy trình tiêu chuẩn này, ERC-8183 còn có thể mở rộng qua các module Hooks, là các hợp đồng thông minh tùy chọn đính kèm khi tạo Job, cho phép thực thi các logic tùy chỉnh trong các giai đoạn khác nhau của vòng đời Job, như yêu cầu về uy tín, cơ chế đấu giá, phân phối phí, hoặc các yêu cầu đặc biệt khác.

Sự khác biệt giữa ERC-8183, x402 và ERC-8004?

Từ x402 đến ERC-8004 rồi đến ERC-8183, có thể nhiều người chưa quen sẽ thắc mắc tại sao cứ sau một thời gian lại có tiêu chuẩn mới ra đời. Thực ra, ba tiêu chuẩn này nằm ở ba giai đoạn khác nhau của hệ thống kinh tế AI Agent, và mục tiêu cũng khác nhau.

x402 là một giao thức thanh toán qua HTTP, muốn giải quyết vấn đề làm sao để AI Agent có thể thanh toán như gọi API; ERC-8004 là tiêu chuẩn về danh tính và uy tín của AI Agent, giúp xác định một Agent có đáng tin cậy hay không; còn ERC-8183 hướng tới giai đoạn giao dịch thương mại, muốn giải quyết bài toán làm thế nào để hai Agent không tin tưởng nhau vẫn có thể hoàn tất giao dịch.

Tóm lại, x402 lo về “làm thế nào để thanh toán”; ERC-8004 lo về “đối phương là ai, có đáng tin không”; ERC-8183 lo về “làm thế nào để an tâm giao dịch”.

Ba tiêu chuẩn này không cạnh tranh mà bổ sung cho nhau, cùng hướng tới mục tiêu xây dựng một hệ thống kinh tế AI Agent phi tập trung, tự vận hành.