Cảnh báo nghiên cứu: Sử dụng quá mức trí tuệ nhân tạo có thể gây ra "mệt mỏi não AI", tỷ lệ lỗi và tỷ lệ nghỉ việc của nhân viên tăng rõ rệt

Ngày 9 tháng 3, một nghiên cứu mới cho thấy việc ứng dụng rộng rãi các công cụ trí tuệ nhân tạo trong nơi làm việc không hoàn toàn giảm bớt áp lực cho nhân viên, ngược lại còn gây ra gánh nặng nhận thức mới trong một số trường hợp. Các nhà nghiên cứu từ Boston Consulting Group và Đại học California đã công bố báo cáo trên 《Harvard Business Review》 cho biết, quá phụ thuộc vào trí tuệ nhân tạo có thể dẫn đến hiện tượng gọi là “mệt mỏi não AI”.

Nghiên cứu đã khảo sát gần 1500 nhân viên toàn thời gian tại Mỹ, trong đó khoảng 14% người cho biết họ gặp phải mệt mỏi tinh thần rõ rệt khi thường xuyên sử dụng hoặc giám sát các công cụ trí tuệ nhân tạo. Hiện tượng này được các nhà nghiên cứu gọi là “mệt mỏi não AI”, chủ yếu biểu hiện như trạng thái “say xỉn tinh thần”, bao gồm cảm giác đầu óc trì trệ, giảm chú ý, suy nghĩ chậm chạp và khó đưa ra quyết định.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, khi các doanh nghiệp triển khai ngày càng nhiều công cụ AI và hệ thống đa trí tuệ, nhân viên phải thường xuyên chuyển đổi giữa các nền tảng khác nhau, từ đó tăng gánh nặng nhận thức. Các trợ lý AI vốn được quảng cáo là giúp nâng cao hiệu quả, nhưng trong thực tế đôi khi lại làm phức tạp thêm việc quản lý nhiệm vụ. Một số doanh nghiệp còn đưa tần suất sử dụng AI vào tiêu chí đánh giá hiệu suất, điều này càng thúc đẩy nhân viên sử dụng AI nhiều hơn.

Ví dụ, Giám đốc điều hành Brian Armstrong của CEX, một sàn giao dịch hợp pháp hàng đầu của Mỹ, đã công khai nói rằng công ty đang thúc đẩy đội ngũ kỹ thuật sử dụng AI rộng rãi và dự định để AI tạo ra khoảng một nửa mã phần mềm. Chiến lược này đã thúc đẩy quá trình AI thâm nhập vào quy trình làm việc nhanh hơn.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, nhân viên mắc phải “mệt mỏi não AI” có mức độ mệt mỏi trong quyết định cao hơn khoảng 33% so với nhân viên bình thường, và ý định nghỉ việc cũng cao hơn khoảng 40%. Ngoài ra, khả năng mắc lỗi lớn của nhóm này gần như tăng 40%. Báo cáo định nghĩa lỗi lớn là những sai sót có thể ảnh hưởng đến an toàn, kết quả kinh doanh hoặc các quyết định quan trọng, có thể gây thiệt hại hàng triệu đô la mỗi năm cho các doanh nghiệp lớn.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc sử dụng hợp lý trí tuệ nhân tạo vẫn có thể mang lại hiệu quả tích cực. Nếu AI chủ yếu được dùng để xử lý các nhiệm vụ lặp đi lặp lại và thường xuyên, như tổ chức dữ liệu hoặc tự động hóa quy trình, mức độ mệt mỏi nghề nghiệp của nhân viên trung bình có thể giảm khoảng 15%.

Nhóm nghiên cứu đề xuất, các doanh nghiệp khi triển khai công cụ AI cần xác định rõ giới hạn ứng dụng của chúng và tập trung vào việc nâng cao kết quả công việc thay vì chỉ đơn thuần tăng tần suất sử dụng. Bằng cách thiết kế hợp lý quy trình làm việc với AI, vừa phát huy lợi thế công nghệ, vừa tránh gây thêm áp lực tinh thần cho nhân viên do sử dụng quá mức trí tuệ nhân tạo.