Trong năm vừa qua, ngày càng nhiều người trong cộng đồng tiền mã hóa cảm thấy thất vọng với tình trạng của ngành, đồng thời đánh giá thấp cả những sáng tạo lẫn giá trị của tài sản crypto. Những lời chỉ trích này phản ánh đúng thực trạng và các khuyết điểm sâu sắc của lĩnh vực, nhưng tôi cho rằng tâm lý công chúng đã nghiêng quá mức về phía bi quan cực đoan.
Theo tôi, chủ nghĩa bi quan trong crypto—dù xuất phát từ thiện ý—đã trở thành một lối tư duy nguy hiểm và lệch lạc, đang lan rộng khắp ngành. Bài viết này muốn góp phần thay đổi sự tiêu cực đó bằng cách nhắc lại lịch sử các nhà tiên phong công nghệ; thực chất, tình trạng hiện tại của ngành không bi thảm như một số quan điểm.
Trước hết, tôi thừa nhận một số điểm nghẽn lớn của ngành:
- Phần lớn token và mô hình kinh tế bộc lộ những vấn đề nghiêm trọng;
- Lượng lớn các nhà phát triển thiếu kỹ năng đã làm giảm giá trị của nhân sự chất lượng cao;
- Các dự án lừa đảo và mô hình tập trung vào lợi ích tài chính ngắn hạn xuất hiện tràn lan;
- Tỷ lệ giao thức thực sự giá trị trong hệ sinh thái crypto cực kỳ thấp;
- Token có giá trị đầu tư thực sự rất hiếm;
- Cơ chế quản trị giao thức vẫn kém hiệu quả;
- Ngành còn nhiều vấn đề tồn đọng chưa được giải quyết.
Những vấn đề này chủ yếu xuất phát từ các mâu thuẫn cốt lõi:
- Ngành vẫn chưa rõ ràng về khung pháp lý;
- Crypto đã xóa bỏ gần như hoàn toàn rào cản trong tạo lập và sở hữu tài sản;
- Lịch sử phát triển ngành từng khuyến khích các hành vi tiêu cực.
Tin vui là: những vấn đề này đều có thể giải quyết, hoặc chỉ là giai đoạn tất yếu của bất kỳ lĩnh vực mở cửa và còn non trẻ nào.
Trên thực tế, làn sóng bi quan gần đây phần lớn xuất phát từ việc các nhà đầu tư ngày càng khó kiếm được lợi nhuận vượt trội. Áp lực này làm tăng sự thất vọng và mất kiên nhẫn.
Vấn đề không phải do thiếu đổi mới mà là bản chất cấu trúc của loại tài sản crypto.
Hãy cùng nhìn lại các thành tựu đã đạt được:
Các sản phẩm crypto này hoặc đã đạt được Product–Market Fit (PMF), hoặc đang mở đường để lĩnh vực của mình tiến tới đó. Dù số lượng còn hạn chế, mỗi chu kỳ thị trường—dựa trên nền tảng hạ tầng mạnh mẽ và hiểu biết sâu sắc hơn—đều sản sinh ra thêm các sản phẩm thực sự giá trị.
Một số người sẽ nhìn nhận những thành tựu này, nhận ra rằng những điều tốt đẹp cần thời gian để trưởng thành, và thấy rằng quỹ đạo phát triển của ngành không ảm đạm như lo ngại. Số khác lại coi những thành quả này là nhỏ bé, không đáng kể.
Nếu bạn thuộc nhóm hoài nghi, hãy xem những hình ảnh dưới đây:
Bạn có nhận ra chúng không? Có lẽ là không. Đây là trang chủ của các công ty thời kỳ đầu dot-com—rõ ràng rất khác xa Internet hiện đại mà chúng ta đang sử dụng.
Dưới đây là ví dụ từ Wikipedia về các công ty Internet niêm yết đã phá sản sau khủng hoảng dot-com:
Thực tế, số lượng công ty thất bại lớn hơn rất nhiều—hàng nghìn công ty tư nhân, khiến lợi nhuận đầu tư mạo hiểm sụt giảm mạnh.
Ở chiều tích cực, ngành cũng sản sinh ra những “ông lớn” sau:
- Amazon—thành lập ngày 05 tháng 07 năm 1994;
- Netflix—thành lập ngày 29 tháng 08 năm 1997;
- PayPal—thành lập tháng 12 năm 1998;
- Google—thành lập ngày 04 tháng 09 năm 1998;
Meta (trước là Facebook)—thành lập ngày 04 tháng 02 năm 2004.
Tại sao ngành crypto lại trải qua những giai đoạn đau thương khốc liệt như vậy?
Tương tự, dù AI hiện được xem là công nghệ đột phá với tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ, thì một thập kỷ nữa, ngành này cũng sẽ trải qua quy luật đào thải—chỉ vài doanh nghiệp trụ lại, đa phần sẽ bị loại bỏ.
Đây là các startup AI hàng đầu của Israel năm 2020—rất ít có thể tồn tại trong những năm tiếp theo.
Nếu 99,9% thành viên đều bị đào thải ở mọi lĩnh vực công nghệ cao, tại sao crypto lại đau hơn?
Nguyên nhân chủ yếu là: gần như tất cả mọi người đều trở thành nhà đầu tư mạo hiểm. Mỗi dự án đều phát hành token giao dịch công khai; số lượng mục tiêu đầu tư tăng vọt, cho phép bất kỳ nhà phát triển nào bỏ qua quy trình truyền thống “seed → private → IPO” và ra mắt startup đầu tư mà không qua thẩm định.
Điều này khiến nhà đầu tư cá nhân phải gánh rủi ro của một loại tài sản có tỷ lệ thành công thấp, từ đó làm lan tỏa tâm lý tiêu cực trên toàn ngành crypto.
Hãy tưởng tượng nếu mỗi founder thời dot-com đều có thể dùng một sản phẩm sơ khai để phát hành ICO cho nhà đầu tư nhỏ lẻ, bỏ qua mọi quy trình gọi vốn truyền thống—cộng thêm các nền tảng đầu cơ thuần túy như Pump.fun, thậm chí không cần có sản phẩm. Không khó hiểu khi nhiều token crypto giảm giá 90% hoặc hơn.
Crypto thực sự đã đạt được gì?
Mười sáu năm trước, Bitcoin chỉ là giấc mơ cypherpunk của một nhà sáng lập ẩn danh. Ngày nay, đó là một tài sản trị giá 2 nghìn tỷ USD.
Trong thập kỷ kể từ khi các nền tảng hợp đồng thông minh ra đời, chúng ta đã đạt được:
- Xây dựng mạng lưới ngang hàng chống chịu rủi ro toàn cầu, bảo vệ hàng trăm tỷ USD tài sản;
- Cải thiện hiệu năng mạng, cho phép tạo tài sản không cần phê duyệt chỉ với một cú nhấp chuột, khối lượng giao dịch spot trên DEX mỗi ngày lên đến hàng tỷ USD;
- Trao quyền cho người dùng toàn cầu nắm giữ USD token hóa và chuyển bất kỳ khoản tiền nào gần như miễn phí;
- Đưa hoạt động cho vay, sinh lãi thụ động và các sản phẩm tài chính cơ bản lên on-chain;
- Tạo ra các sàn giao dịch phái sinh minh bạch, không biên giới, không KYC với khối lượng giao dịch sánh ngang Robinhood và gần toàn bộ doanh thu chuyển về cho người nắm giữ token;
- Tái cấu trúc thị trường, mở ra cách giao dịch tài sản và đầu tư mới, cũng như các loại tài sản mới như prediction market và perpetual;
- Biến NFT trị giá hàng trăm nghìn USD thành hiện thực;
- Khai sinh các cộng đồng Internet sống động và đôi khi kỳ quặc, đưa meme token lên giá trị vượt cả một số công ty đại chúng;
- Tiên phong các mô hình gọi vốn mới như ICO và bonding curve;
- Thúc đẩy các giới hạn mới về quyền riêng tư tài chính và tiền tệ.
Như tôi vẫn nói: bất kỳ ai có Internet đều có một lựa chọn thay thế cho hệ thống tài chính truyền thống—hệ thống mà chúng ta bị ràng buộc bởi quốc tịch. Dù còn non trẻ, lựa chọn này tự do hơn, cởi mở hơn và năng động hơn.
Mỗi năm, thị trường đều mang đến cơ hội mua công nghệ đột phá với mức giá rất rẻ—điều cốt lõi là bạn phải biết chọn lọc điều thực sự giá trị.
Theo quan điểm của chúng tôi, những “ông lớn” ngang FAANG (Facebook, Amazon, Apple, Netflix, Google) đã bắt đầu xuất hiện trong lĩnh vực crypto; mỗi một đến hai năm sẽ lại có thêm những ứng viên mới nổi lên.
Tư duy theo cấp số nhân: Nhìn lại tương lai crypto
Tôi thường trích dẫn câu này để định vị quỹ đạo ngành:
“Trực giác của chúng ta về tương lai là tuyến tính, nhưng thực tế của công nghệ thông tin lại tăng trưởng theo cấp số nhân—và sự khác biệt đó là tất cả. Ba mươi bước tuyến tính thì được 30; ba mươi bước cấp số nhân thì được một tỷ.” — Ray Kurzweil
Chúng ta kỳ vọng crypto tăng trưởng đều hàng năm, tiếp tục đổ vốn vào hàng loạt tài sản đầu cơ, mong rằng lợi nhuận năm nay sẽ vượt năm trước.
Hy vọng này tất yếu dẫn đến thất vọng và thua lỗ, nhưng không thể lấy đó làm lý do để liên tục bi quan hoặc phủ nhận thành quả ngành. Mọi lĩnh vực công nghệ trưởng thành đều trải qua những đau thương tương tự—crypto chỉ đau hơn vì ai cũng có quyền lợi tài chính gắn bó.
Nhìn về phía trước: Đổi mới có thể đến rất bất ngờ
Không ai dự đoán chính xác thập kỷ tiếp theo, và tôi nghi ngờ rằng đổi mới sẽ không đi theo một lộ trình định sẵn. Có thể sẽ có những năm ít tiến bộ, rồi đột ngột xuất hiện các bước đột phá. Tôi tin rằng chỉ sau ba năm nữa, số lượng giao thức đạt PMF có thể tăng từ 7 lên 20.
Muốn hiểu ngành Internet phát triển thế nào: sau cú sốc dot-com, phải mất 15 năm để ngành này phục hồi hoàn toàn.
Giờ đây, ai cũng đã thấy điều gì xảy ra sau thời kỳ phục hồi đó: Internet đã thay đổi cả thế giới.
Hiện nay, khi các thế hệ lớn tuổi, Phố Wall và giới quản lý cuối cùng cũng công nhận và tôn trọng crypto, nhiều người tham gia sớm lại mất niềm tin vào sứ mệnh ngành. Tôi hoàn toàn không đồng tình.
Bitcoin vẫn là vàng số hóa. Chúng ta vẫn xây dựng các sản phẩm tài chính mới. Chúng ta vẫn đang làm thế giới tốt đẹp và đa dạng hơn.
Với nhiều nhà đầu tư, vẫn còn vô số cơ hội vượt trội thị trường. Hãy giữ vững sự lạc quan với crypto.
Thông báo:
- Bài viết này được đăng lại từ [Foresight News]. Bản quyền thuộc về tác giả gốc [Luffy, Foresight News]. Nếu có thắc mắc về việc đăng lại, vui lòng liên hệ đội ngũ Gate Learn, chúng tôi sẽ xử lý kịp thời.
- Miễn trừ trách nhiệm: Ý kiến và quan điểm trình bày hoàn toàn thuộc về tác giả, không phải là khuyến nghị đầu tư.
- Các phiên bản bài viết bằng ngôn ngữ khác do đội ngũ Gate Learn dịch. Không sao chép, phân phối hoặc đạo văn nội dung dịch mà không dẫn nguồn Gate.
