Lợi ích thuế quan của Việt Nam thể hiện rõ ràng, cấu trúc ngành sản xuất của ASEAN có sự biến đổi lớn

Khi chính sách thuế quan của Mỹ đối với Trung Quốc liên tục leo thang, bản đồ ngành sản xuất toàn cầu đang trải qua một cuộc tái cấu trúc lịch sử. Ai là người thắng lớn nhất trong cuộc chơi này? Theo phân tích kinh tế khu vực mới nhất của Tập đoàn Quốc tế Hà Lan, lợi thế về thuế quan của Việt Nam nổi bật hơn bao giờ hết, đang nhanh chóng trở thành trung tâm sản xuất lớn nhất của ASEAN, chiếm lĩnh thị phần của các đối thủ cạnh tranh khu vực khác.

Xu hướng chuyển dịch ngành sản xuất do chính sách thuế của Mỹ

Trong năm qua, Mỹ liên tục gia tăng thuế quan đối với Trung Quốc, buộc các doanh nghiệp đa quốc gia phải xem xét lại chiến lược chuỗi cung ứng của mình. Cuộc chiến thương mại này đã trực tiếp thúc đẩy một hiện tượng mới: dòng chảy sản xuất đổ về Việt Nam ngày càng nhanh.

Nguyên nhân rất đơn giản — Việt Nam sở hữu tất cả các yếu tố để thắng trong thời đại này. Thứ nhất, chi phí lao động của quốc gia này cạnh tranh nhất trong ASEAN, điều này cực kỳ quan trọng đối với các ngành sản xuất nhạy cảm với chi phí. Thứ hai, Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do với các nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc, Liên minh châu Âu, mang lại mức thuế ưu đãi tối đa cho xuất khẩu sản phẩm. Thứ ba, hạ tầng các khu công nghiệp ngày càng được nâng cấp nhanh chóng, đủ khả năng đáp ứng nhu cầu chuyển dịch công suất lớn. Cuối cùng, môi trường chính trị ổn định tương đối mang lại sự tự tin cho các quyết định đầu tư dài hạn.

Sự cộng hưởng của bốn lợi thế này khiến môi trường thuế quan của Việt Nam rõ ràng vượt trội so với các quốc gia khác trong ASEAN.

Sự thật đằng sau làn sóng chuyển dịch ngành sản xuất của các tập đoàn đa quốc gia

Số liệu nói lên tất cả. Theo thống kê của Tập đoàn Quốc tế Hà Lan, năm 2024, Việt Nam thu hút 366 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, tăng 15% so với cùng kỳ, tốc độ tăng trưởng dẫn đầu trong ASEAN. Số tiền này không trôi vào hư vô mà đang thực sự thay đổi diện mạo ngành công nghiệp của Việt Nam.

Việc Samsung vận hành nhà máy điện thoại thông minh lớn nhất toàn cầu tại Việt Nam, các nhà cung cấp của Apple mở rộng khắp cả nước — tất cả đều không phải là ngẫu nhiên, mà là kết quả tất yếu của lợi thế thuế quan và sức cạnh tranh về chi phí của Việt Nam. Đặc biệt, sự hiện diện của các doanh nghiệp hàng đầu này đã thúc đẩy sự thịnh vượng của toàn bộ hệ sinh thái, từ các nhà cung cấp linh kiện đến các dịch vụ logistics, chuỗi ngành sản xuất của Việt Nam đang nhanh chóng hoàn thiện.

Sản xuất điện tử đã trở thành ngành công nghiệp chủ đạo của Việt Nam. Dữ liệu cho thấy, các sản phẩm điện tử chiếm tới 42% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, tiếp theo là dệt may (15%) và máy móc (12%). Cơ cấu xuất khẩu này phản ánh rõ sự tập trung ngày càng cao của các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao.

Khoảng cách sức mạnh giữa Việt Nam và các quốc gia láng giềng ASEAN

So sánh rõ ràng hơn để thấy rõ lợi thế dẫn đầu của Việt Nam. Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của các nước ASEAN thể hiện qua các con số:

Năm 2025, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam dự kiến đạt 10,3%, vượt xa Thái Lan (6,8%), Malaysia (7,2%), Indonesia (5,9%) và Philippines (6,4%).

Điều này phản ánh khả năng thích ứng của các quốc gia khác nhau trước các thay đổi về thuế quan và chính sách thương mại của Việt Nam. Trong khi Thái Lan hưởng lợi từ ngành sản xuất ô tô, thì lại gặp khó khăn trong lĩnh vực điện tử. Malaysia duy trì lợi thế trong sản xuất bán dẫn, nhưng tăng trưởng tiêu dùng chậm lại. Indonesia dựa vào lợi thế tài nguyên thiên nhiên nhưng năng lực cạnh tranh của ngành sản xuất còn yếu. Philippines có tiến bộ trong lĩnh vực gia công quy trình kinh doanh, nhưng lợi nhuận từ xuất khẩu hàng hóa thực thể còn hạn chế.

Ngược lại, cấu trúc ngành đa dạng và lợi thế toàn diện của Việt Nam nổi bật hơn hẳn.

Làm thế nào cuộc xung đột thương mại Mỹ-Trung tạo điều kiện cho Việt Nam

Tình hình căng thẳng thương mại liên tục giữa Mỹ và Trung Quốc về bản chất chính là tạo ra cơ hội cho Việt Nam. Khi các doanh nghiệp đa quốc gia buộc phải tìm kiếm chiến lược “Trung Quốc + 1”, Việt Nam, với vị trí gần Trung Quốc, hạ tầng hoàn chỉnh, lại duy trì mối quan hệ thương mại thân thiện với cả Mỹ và Trung Quốc, tự nhiên trở thành lựa chọn hàng đầu.

Hiện tại, Mỹ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 30%. Đồng thời, thương mại trung gian giữa Việt Nam và Trung Quốc cũng duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ. Cấu trúc thương mại “hai chiều” này tối đa hóa lợi ích của Việt Nam trong quá trình tái cấu trúc kinh tế toàn cầu.

Lợi thế thuế quan của Việt Nam nằm ở chỗ quốc gia này đã thành công trong việc tìm ra điểm cân bằng giữa Mỹ và Trung Quốc, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào một thị trường duy nhất, đồng thời tận dụng tối đa lợi thế về vị trí địa lý và chính sách.

Đầu tư hạ tầng củng cố năng lực cạnh tranh dài hạn

Việt Nam không dừng lại ở lợi thế hiện tại. Theo kế hoạch, đến năm 2030, quốc gia này dự kiến đầu tư 120 tỷ USD vào hạ tầng, bao gồm cả cảng biển, đường bộ, trung tâm logistics và các lĩnh vực then chốt khác. Khoản đầu tư này sẽ tiếp tục củng cố vị thế trung tâm trong chuỗi cung ứng khu vực của Việt Nam.

Song song đó, lực lượng lao động của Việt Nam hiện có hơn 57 triệu người, kỹ năng ngày càng được nâng cao, cung cấp nguồn nhân lực dồi dào cho việc nâng cấp ngành sản xuất. Các yếu tố này kết hợp lại tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng kinh tế dài hạn của Việt Nam.

Bức tranh phát triển kinh tế khu vực sẽ ra sao

Vị thế ngày càng tăng của Việt Nam đang định hình lại động thái của ASEAN trong khu vực. Các quốc gia thành viên khác đối mặt với áp lực cạnh tranh lớn hơn, nhưng điều này không hẳn là tiêu cực. Các nước ASEAN trong khuôn khổ Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) có thể hợp tác điều phối, qua đó cải thiện chính sách thương mại chung và kết nối hạ tầng, phân bổ lợi ích kinh tế rộng hơn.

Nói cách khác, sự trỗi dậy của Việt Nam có thể trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển chung của ASEAN, chứ không đơn thuần là cuộc chơi thắng-thua.

Các câu hỏi thường gặp

Q: Tại sao Tập đoàn Quốc tế Hà Lan lại coi Việt Nam là người hưởng lợi lớn nhất từ chính sách thuế của Việt Nam?

A: Việt Nam kết hợp lợi thế về chi phí sản xuất cạnh tranh, mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng lớn, vị trí chiến lược và môi trường chính trị ổn định, tạo điều kiện tối ưu để nắm bắt cơ hội chuyển dịch ngành do chính sách thuế của Mỹ gây ra.

Q: Những ngành nào phát triển nhanh nhất tại Việt Nam?

A: Ngành điện tử dẫn đầu, đặc biệt là sản xuất điện thoại thông minh và linh kiện, tiếp theo là dệt may, nội thất, phụ tùng ô tô và chế tạo máy móc. Sự đa dạng này giúp nâng cao khả năng chống chịu rủi ro của nền kinh tế Việt Nam.

Q: Lợi thế thuế quan của Việt Nam ảnh hưởng thế nào đến các quốc gia ASEAN khác?

A: Các quốc gia ASEAN khác đối mặt với cạnh tranh gay gắt hơn, nhưng thông qua các khuôn khổ hợp tác khu vực, cạnh tranh này có thể chuyển thành động lực phát triển chung. Không gian hợp tác và phân công ngành trong ASEAN vẫn còn rất lớn.

Q: Những thách thức chính mà Việt Nam sẽ phải đối mặt trong tương lai là gì?

A: Áp lực về hạ tầng do tăng trưởng nhanh, xu hướng tăng chi phí lao động, phức tạp trong quản lý, yêu cầu về môi trường ngày càng cao, và các biến động trong chính sách thương mại toàn cầu đều cần được theo dõi chặt chẽ.

Q: Liệu xu hướng tăng trưởng của Việt Nam có thể duy trì lâu dài?

A: Với các chính sách hỗ trợ hiện tại, kế hoạch đầu tư hạ tầng và đa dạng hóa ngành nghề, tăng trưởng của Việt Nam có khả năng duy trì ổn định. Tuy nhiên, để duy trì đà này về dài hạn, Việt Nam cần tiếp tục ứng phó hiệu quả với các thách thức nêu trên.